Κόκκοι και υλικά εδαφοκάλυψης σε γήπεδα αθλοπαιδιών και παιδικές χαρές

Εδώ και πολλά χρόνια, οι ποδοσφαιριστές, οι παίκτες γαελικών αθλημάτων, ράγκμπι, λακρός και άλλων αθλημάτων χρησιμοποιούν γήπεδα παντός καιρού. Το κοκκώδες καουτσούκ χρησιμοποιείται συχνά ως υλικό πλήρωσης για την κατασκευή των εν λόγω τεχνητών επιφανειών παιχνιδιών, ώστε να καταστούν πιο ανθεκτικές, υδατοστεγανές και να αποκτήσουν ιδιότητες απορρόφησης των κραδασμών και έλξης.

Στις επιφάνειες των παιδικών χαρών χρησιμοποιούνται επίσης συχνά υλικά εδαφοκάλυψης από καουτσούκ σε χαλαρή μορφή κάτω από κούνιες, τσουλήθρες και άλλα όργανα παιδικής χαράς για να δημιουργήσουν στο έδαφος ένα επίστρωμα απορρόφησης της κρούσης σε περίπτωση πτώσης ενός παιδιού.

Οι κόκκοι και τα υλικά εδαφοκάλυψης κατασκευάζονται συνήθως από σκραπ ελαστικών στο τέλος του κύκλου ζωής τους (ELT), τα οποία ελαστικά τεμαχίζονται και αλέθονται ώστε να προκύψει υλικό μικρότερου μεγέθους.

Οι κόκκοι και τα υλικά εδαφοκάλυψης ενδέχεται να περιέχουν διάφορες δυνητικά επικίνδυνες ουσίες, όπως πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ), μέταλλα και φθαλικές ενώσεις, ενώ ενδέχεται να ελευθερώνουν και πτητικούς οργανικούς υδρογονάνθρακες (VOC) και ημιπτητικούς οργανικούς υδρογονάνθρακες (SVOC). Η παρουσία των εν λόγω επικίνδυνων ουσιών εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια των τεχνητών γηπέδων και παιδικών χαρών. 

Τι είναι ο κίνδυνος για την υγεία;

Τον Ιούνιο του 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τον ECHA να αξιολογήσει κατά πόσον η παρουσία των εν λόγω ουσιών σε ανακυκλωμένο κοκκώδες καουτσούκ που χρησιμοποιείται σε συνθετικά γήπεδα αθλοπαιδιών μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία του γενικού πληθυσμού, περιλαμβανομένων των παιδιών, των επαγγελματιών παικτών και των εργαζομένων που τοποθετούν ή συντηρούν τα γήπεδα. Το εν λόγω αίτημα της Επιτροπής υποβλήθηκε κατόπιν ισχυρισμών περί αυξημένου κινδύνου πρόκλησης καρκίνου σε παιδιά που παίζουν στα εν λόγω γήπεδα, οι οποίοι ισχυρισμοί προβάλλονται τα τελευταία χρόνια στα μέσα μαζικής ενημέρωσης αρκετών κρατών μελών της ΕΕ.

Ο ECHA αξιολόγησε τους κινδύνους για την υγεία, εξετάζοντας την έκθεση στις επικίνδυνες ουσίες μέσω της επαφής με το δέρμα, της κατάποσης και της εισπνοής. Με βάση τα πορίσματα της αξιολόγησης που δημοσιεύτηκαν τον Φεβρουάριο του 2017, ο ECHA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο βαθμός ανησυχίας που προέκυπτε από την έκθεση στους κόκκους ήταν, στη δυσμενέστερη περίπτωση, πολύ χαμηλός.

Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου μετά από διά βίου έκθεση στο κοκκώδες καουτσούκ θεωρήθηκε ότι είναι πολύ χαμηλός, δεδομένων των συγκεντρώσεων ΠΑΥ που μετρήθηκαν στα ευρωπαϊκά γήπεδα αθλοπαιδιών από τα οποία ελήφθησαν δείγματα. Διαπιστώθηκε ότι οι συγκεντρώσεις ήταν πολύ πιο χαμηλές από τα νόμιμα όρια.

Ο βαθμός ανησυχίας σχετικά με την παρουσία βαρέων μετάλλων θεωρήθηκε αμελητέος, καθώς τα επίπεδα είναι πολύ χαμηλότερα από τα όρια που ισχύουν για τα παιδικά παιχνίδια στην ΕΕ.

Επίσης, δεν διαπιστώθηκαν λόγοι ανησυχίας σε σχέση με τα επίπεδα συγκέντρωσης φθαλικών ενώσεων, βενζοθειαζόλης και μεθυλ-ισοβουτυλο-κετόνης, καθότι και αυτά δεν υπερέβαιναν τα επίπεδα που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην υγεία.

Ωστόσο, στην έκθεση επισημαινόταν ότι στις περιπτώσεις όπου το κοκκώδες καουτσούκ χρησιμοποιείται σε εσωτερικούς χώρους, οι εκπεμπόμενες πτητικές οργανικές ενώσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυξημένο βαθμό ερεθισμού του δέρματος και των οφθαλμών.

Για ποιους λόγους απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση του ζητήματος;

Στην έκθεση εγείρονταν επίσης ορισμένες αμφιβολίες που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Για παράδειγμα, διατυπωνόταν προβληματισμός σχετικά με το κατά πόσον οι διεξαχθείσες μελέτες αντιπροσώπευαν το σύνολο της Ευρώπης (δεδομένου ότι δεν ελήφθησαν δείγματα από όλα τα κράτη μέλη).

Ως προς αυτό, ο ECHA πρότεινε σειρά δράσεων για την άρση των εν λόγω αμφιβολιών και την εφαρμογή των ορθών πρακτικών:

  • Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο επιβολής ενός περιοριστικού μέτρου βάσει του κανονισμού REACH ώστε να διασφαλισθεί η διάθεση κόκκων καουτσούκ μόνο με πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις ΠΑΥ και τυχόν άλλων συναφών επικίνδυνων ουσιών.
  • Οι ιδιοκτήτες και οι φορείς εκμετάλλευσης των υφιστάμενων (ανοικτών και κλειστών) γηπέδων θα πρέπει να μετρήσουν τις συγκεντρώσεις ΠΑΥ και άλλων ουσιών στους κόκκους καουτσούκ που χρησιμοποιούνται στα γήπεδά τους και να κοινοποιήσουν τις πληροφορίες αυτές.
  • Οι παραγωγοί κόκκων καουτσούκ και οι κεντρικές οργανώσεις τους θα πρέπει να αναπτύξουν κατευθυντήριες γραμμές που θα βοηθήσουν τους παρασκευαστές και εισαγωγείς (ανακυκλωμένων) ελαστικών υλικών πλήρωσης να ελέγχουν τα υλικά τους.
  • Οι ευρωπαϊκές αθλητικές και ποδοσφαιρικές ενώσεις και οι σύλλογοι θα πρέπει να συνεργαστούν με τους παραγωγούς για να διασφαλίσουν ότι οι πληροφορίες σχετικά με τους κόκκους καουτσούκ σε συνθετικούς τάπητες είναι κατανοητές στους παίκτες και στο ευρύ κοινό.
  • Οι ιδιοκτήτες και οι φορείς εκμετάλλευσης των υφιστάμενων κλειστών γηπέδων που διαθέτουν υλικό πλήρωσης από κόκκους καουτσούκ θα πρέπει να εξασφαλίζουν κατάλληλο εξαερισμό.
  • Οι παίκτες που χρησιμοποιούν τα συνθετικά γήπεδα αθλοπαιδιών θα πρέπει να λαμβάνουν βασικά μέτρα υγιεινής μετά την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων τους σε τεχνητά γήπεδα.

Ο ECHA διαβίβασε την αξιολόγησή του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 28 Φεβρουαρίου 2017.   

Ποιες δράσεις πραγματοποιούνται για την αποσαφήνιση των αμφιβολιών;

Τον Δεκέμβριο του 2016, το ολλανδικό Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας και Περιβάλλοντος (RIVM) δημοσίευσε μελέτη σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία που ενέχουν οι κόκκοι καουτσούκ που χρησιμοποιούνται στις Κάτω Χώρες, στην οποία επιβεβαιώνεται ότι οι αθλητικές δραστηριότητες στα εν λόγω γήπεδα είναι ασφαλείς.

Ωστόσο, όπως και στο συμπέρασμα της έκθεσης του ECHA, στη μελέτη περιλαμβανόταν σύσταση για την περαιτέρω μείωση των νόμιμων ορίων συγκέντρωσης ΠΑΥ στους κόκκους καουτσούκ, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τα όρια που ισχύουν για τα καταναλωτικά είδη.  

Σε συνέχεια της εν λόγω μελέτης, στις 30 Ιουνίου 2017 οι Κάτω Χώρες ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να εκπονήσουν φάκελο για τον περιορισμό της συγκέντρωσης οκτώ πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων (ΠΑΥ) στους κόκκους που χρησιμοποιούνται ως υλικό πλήρωσης σε γήπεδα αθλοπαιδιών συνθετικού τάπητα ή σε χαλαρή μορφή για χρήση σε αθλητικές εφαρμογές και στις παιδικές χαρές.

Ο εν λόγω φάκελος ελήφθη από τον ECHA στις 20 Ιουλίου 2018.  

Ποιο είναι το περιεχόμενο του φακέλου περιορισμού;

Στον φάκελο περιορισμού αξιολογείται ο κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία που ενέχουν οκτώ ΠΑΥ για τους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές (περιλαμβανομένων των τερματοφυλάκων), τα παιδιά που παίζουν στα γήπεδα αθλοπαιδιών και τους εργαζόμενους που τοποθετούν και συντηρούν τα γήπεδα αθλοπαιδιών και τις παιδικές χαρές.

Με βάση την αξιολόγηση, οι Κάτω Χώρες συνιστούν τη μείωση του συνδυαστικού ορίου συγκέντρωσης των εν λόγω οκτώ ΠΑΥ που απαντούν σε θρυμματισμένα υπολείμματα καουτσούκ και υλικά εδαφοκάλυψης που χρησιμοποιούνται σε γήπεδα αθλοπαιδιών συνθετικού τάπητα, παιδικές χαρές και άλλες αθλητικές εγκαταστάσεις, στα 17 mg/kg.

Τα ισχύοντα όρια συγκέντρωσης σε προϊόντα που διατίθενται στο ευρύ κοινό έχουν καθοριστεί στα 100 mg/kg για δύο από τους ΠΑΥ (BaP και DBAhA) και στα 1 000 mg/kg για τους υπόλοιπους έξι ΠΑΥ (BeP, BaA, CHR, BbFA, BjFA, BkFA).

Επόμενα βήματα

Οι επιτροπές του ECHA θα ελέγξουν τη συμμόρφωση του φακέλου περιορισμού προς τις απαιτήσεις του παραρτήματος XV του κανονισμού REACH. Εάν ο φάκελος συμμορφώνεται προς τις εν λόγω απαιτήσεις, οι σχετικές διαβουλεύσεις θα ξεκινήσουν τον Φεβρουάριο του 2018.

Μετά την έναρξη των διαβουλεύσεων, τα ενδιαφερόμενα μέρη θα έχουν στη διάθεσή τους έξι μήνες προκειμένου να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τον προτεινόμενο περιορισμό και τις αναμενόμενες επιπτώσεις.

Οι επιτροπές του ECHA θα αξιολογήσουν τον φάκελο και θα διατυπώσουν τις γνώμες τους. Η επιτροπή αξιολόγησης κινδύνων (RAC) του ECHA θα εκδώσει τη γνώμη της τον Ιούλιο του 2019. Η επιτροπή κοινωνικοοικονομικής ανάλυσης (SEAC) θα παράσχει τη γνώμη της επί της πρότασης έως τον Σεπτέμβριο του 2019, λαμβάνοντας υπόψη τις υποβληθείσες πληροφορίες.

Οι γνώμες αμφότερων των επιτροπών θα υποβληθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η οριστική απόφαση θα ληφθεί μέσω διαδικασίας επιτροπολογίας με έλεγχο, στην οποία συμμετέχουν τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Υπάρχει κάτι άλλο;

Πέραν του φακέλου περιορισμού των Κάτω Χωρών, ο ECHA θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί τις επιπτώσεις στην υγεία και τις πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον άλλων ουσιών που περιέχονται στους κόκκους καουτσούκ που παράγονται από ελαστικά στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Η εν λόγω διερεύνηση ενδέχεται να οδηγήσει στην επιβολή περιορισμών και σε άλλες ουσίες.

Προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα για την πρόταση επιβολής περιορισμών όσον αφορά τα θρυμματισμένα υπολείμματα καουτσούκ

 

Πρόθεση για κατάρτιση πρότασης επιβολής περιορισμών
30 Ιουνίου 2017
Πρόσκληση υποβολής αποδεικτικών στοιχείων
23 Ιουλίου – 18 Οκτωβρίου 2017
Διοργάνωση εργαστηρίου από το RIVM (Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας και Περιβάλλοντος των Κάτω Χωρών)
24 Νοεμβρίου 2017
Υποβολή της πρότασης επιβολής περιορισμών
20 Ιουλίου 2018
Δημόσια διαβούλευση σχετικά με την έκθεση του παραρτήματος XV (εφόσον η συμμόρφωση έχει εγκριθεί)
Σεπτέμβριος 2018 – Φεβρουάριος 2019
Έκδοση γνώμης από τη RAC
Ιούλιος 2019
Δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη γνώμη της SEAC
Ιούλιος 2019 – Αύγουστος 2019
Έκδοση γνώμης από τη SEAC
Σεπτέμβριος 2019
Υποβολή της ενιαίας τελικής γνώμης στην Επιτροπή
Χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση
Σχέδιο τροποποίησης του παραρτήματος XVII (σχέδιο επιβολής περιορισμών) από την Επιτροπή
Εντός 3 μηνών από την ημερομηνία παραλαβής των γνωμών
Συζητήσεις μεταξύ των αρχών των κρατών μελών
2019-2020
Έγκριση περιορισμού (εφόσον συμφωνηθεί)
2020