Μόλυβδος σε βλήματα, σφαίρες και σύνεργα ψαρέματος

 

Ο μόλυβδος χρησιμοποιείται ευρέως σε πυρομαχικά και σύνεργα ψαρέματος εδώ και δεκαετίες. Εκτιμάται ότι διασπείρονται ετησίως περίπου 21.000 – 27.000 τόνοι μολύβδου στο περιβάλλον στην ΕΕ από αυτές τις χρήσεις.

Η χρήση βλημάτων και σφαιρών ή σύνεργων ψαρέματος που περιέχουν μόλυβδο είναι γνωστό ότι προκαλεί δηλητηρίαση από μόλυβδο στην άγρια πανίδα και χλωρίδα, όπως στα πτηνά. Η ανθρώπινη υγεία ενδέχεται επίσης να επηρεάζεται από την παρουσία υπολειμμάτων μολύβδου στα θηράματα που έχουν θανατωθεί με τη χρήση πυρομαχικών μολύβδου. 

 

Περιορισμός του μολύβδου σε πυρομαχικά και σύνεργα ψαρέματος σύμφωνα με τον κανονισμό REACH – προηγούμενες και τρέχουσες δραστηριότητες
Οι εργασίες του ECHA σχετικά με τον μόλυβδο στα πυρομαχικά και στα σύνεργα ψαρέματος είναι σε εξέλιξη εδώ και αρκετά χρόνια και μπορούν να διακριθούν σε τρεις δέσμες έργων. 
 

1. Τον Δεκέμβριο του 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τον ECHA να διεξαγάγει έρευνα σχετικά με τους κινδύνους που προκύπτουν από τη χρήση βλημάτων μολύβδου σε υγροτόπους και, εάν κρίνεται απαραίτητο, να συντάξει πρόταση περιορισμού. 

  • Απρίλιος 2017 – Ο ECHA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χρήση βλημάτων μολύβδου σε υγροτόπους αποτελεί κίνδυνο μη επαρκώς ελεγχόμενο και δημοσίευσε την πρότασή του για περιορισμό.
  • Ιούνιος 2018 – Ο ECHA ολοκλήρωσε τις εργασίες του σχετικά με την πρόταση για τους υγροτόπους υιοθετώντας τις απόψεις της επιτροπής αξιολόγησης κινδύνων (RAC) και της επιτροπής κοινωνικοοικονομικής ανάλυσης (SEAC) του ECHA σχετικά με την πρόταση. 
  • Η πρόταση εξετάζεται αυτή τη στιγμή από την Επιτροπή με σκοπό την έκδοση απόφασης.
 

2. Τον Σεπτέμβριο του 2018, ο ECHA δημοσίευσε μια έκθεση έρευνας στην οποία συνιστά ότι θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για κανονιστική ρύθμιση της χρήσης του μολύβδου σε πυρομαχικά και σύνεργα ψαρέματος.

 
3. Τον Ιούλιο του 2019, η Επιτροπή ζήτησε από τον ECHA να διεξαγάγει έρευνα με το ακόλουθο πεδίο εφαρμογής και να προτείνει περιορισμούς, όπου απαιτείται:
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε βλήματα για το κυνήγι πτηνών και άλλων ζώων (π.χ. λαγών) σε χερσαίες περιοχές (δηλ. εκτός υγροτόπων).
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε βλήματα για υπαίθρια σκοποβολή, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης (δηλ. πήλινα περιστέρια).
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε σφαίρες για κυνήγι οποιουδήποτε ζώου.
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε σφαίρες για υπαίθρια σκοποβολή, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης (δηλ. στόχοι).
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε σύνεργα ψαρέματος (βαρίδια, δολώματα, φελλοί πετονιάς) στην ερασιτεχνική αλιεία.
  • Μόλυβδος που χρησιμοποιείται σε εξοπλισμό επαγγελματικής αλιείας.
 
Στρατιωτικές χρήσεις πυρομαχικών μολύβδου, καθώς και άλλες μη πολιτικές χρήσεις πυρομαχικών μολύβδου, όπως από την αστυνομία, τα σώματα ασφαλείας και τις τελωνειακές υπηρεσίες, βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής της έρευνας. Από το πεδίο εφαρμογής της έρευνας επίσης εξαιρούνται οι χρήσεις πυρομαχικών μολύβδου σε εσωτερικό χώρο.
 
Ο ECHA συλλέγει πληροφορίες ώστε να υποστηρίξει την έρευνά του μέσω μιας διαδικασίας συγκέντρωσης αποδεικτικών στοιχείων, η οποία διεξάγεται από τις 3 Οκτωβρίου 2019 έως τις 16 Δεκεμβρίου 2019. Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας των αποδεικτικών στοιχείων από τον ECHA, αναμένεται πιθανότατα ο φάκελος επιβολής περιορισμών τον Οκτώβριο του 2020.

 

Τι είναι η δηλητηρίαση από μόλυβδο στην άγρια πανίδα και χλωρίδα και πώς προκύπτει;

Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό του βλήματος μολύβδου του πυροβολισμού θα χτυπήσει τον στόχο του. Η υπόλοιπη ποσότητα αυτού του βλήματος μολύβδου που «χρησιμοποιήθηκε» διασπείρεται στο περιβάλλον όπου μπορεί να καταποθεί ακούσια από πτηνά που θα το θεωρήσουν εσφαλμένα ως τροφή ή ως μικρές πέτρες τις οποίες καταπίνουν επειδή τα βοηθούν στην άλεση της τροφής στο στομάχι τους. Η κατάποση των χρησιμοποιημένων βλημάτων μολύβδου είναι πολύ διαδεδομένη σε πολλά είδη υδρόβιων πτηνών (π.χ. πάπιες, χήνες και κύκνοι) και έχει επίσης παρατηρηθεί και σε άλλα είδη πτηνών. 

Μετά την κατάποση, το βλήμα μολύβδου διασπάται γρήγορα σε μικρότερα σωματίδια (στο στομάχι), γεγονός που αυξάνει τη βιοδιαθεσιμότητά του. Η απορρόφηση του μολύβδου από το πεπτικό σύστημα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο ή υποθανατηφόρες δυσμενείς επιπτώσεις. Η κατάποση ενός και μόνο βλήματος μολύβδου είναι αρκετή για να οδηγήσει στον θάνατο ένα μικρό υδρόβιο πτηνό.

Επιπλέον, τα πτωματοφάγα ή τα αρπακτικά είδη (όπως αρπακτικά πτηνά) ακούσια καταναλώνουν θραύσματα μολύβδου που βρίσκονται στους ιστούς της λείας (αφού αυτή προηγουμένως έχει τραυματιστεί με βλήμα μολύβδου) ή στα εσωτερικά όργανα μεγάλου θηράματος (π.χ. ελάφι) τα οποία έχουν αφαιρεθεί κατά το καθάρισμα που πραγματοποιείται επιτόπου στο πτώμα του ζώου. Αυτή η οδός έκθεσης ονομάζεται «δευτερογενής δηλητηρίαση» και είναι επίσης γνωστό ότι προκαλεί συχνά δηλητηρίαση από μόλυβδο της άγριας πανίδας και χλωρίδας. 

Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις, 5.000 τόνοι βλημάτων μολύβδου θα απελευθερώνονται ετησίως στους υγροτόπους της ΕΕ μέσω του κυνηγιού και της σκοποβολής. Ο ECHA εκτιμά ότι κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε ακούσιο θάνατο, μέσω της δηλητηρίασης από μόλυβδο, περίπου 1 εκατ. υδρόβιων πτηνών ετησίως σε ολόκληρη την ΕΕ. 

Επιπλέον, υπολογίζεται ότι θα διασπείρονται περίπου 14.000 τόνοι βλημάτων μολύβδου σε χερσαία περιβάλλοντα ετησίως. Αυτή η διασπορά εκτιμάται αυτή τη στιγμή ότι θα οδηγήσει σε ακούσιο θάνατο επιπλέον 1 έως 2 εκατ. πτηνών ετησίως. 

Επιπλέον, 2.000 έως 6.000 τόνοι μολύβδου απελευθερώνονται στο υδάτινο περιβάλλον από βαρίδια ψαρέματος.

 

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία;

Η έκθεση σε μόλυβδο σχετίζεται με ένα μεγάλο εύρος αρνητικών επιδράσεων στην υγεία, που συμπεριλαμβάνουν υπογονιμότητα, επιδράσεις στην ανάπτυξη βρεφών και παιδιών, βλάβη των οργάνων μέσω παρατεταμένης ή επαναλαμβανόμενης έκθεσης και καρκίνο. Ο μόλυβδος είναι ιδιαίτερα επιβλαβής στη νευρολογική ανάπτυξη των παιδιών. Τα υπάρχοντα στοιχεία υποδηλώνουν ότι δεν υπάρχει ασφαλές όριο για την κατανάλωση του μολύβδου.

Με βάση τον κίνδυνο των κλινικά σημαντικών επιδράσεων σε βρέφη, παιδιά και έγκυες γυναίκες, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει συστήσει στο παρελθόν (EFSA 2010) ότι θα πρέπει να μειωθεί η έκθεση στον μόλυβδο τόσο μέσω διατροφικών όσο και μη διατροφικών πηγών. 

Πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι τα θηράματα τα οποία έχουν χτυπηθεί με πυρομαχικά μολύβδου μπορεί να περιέχουν μικροσκοπικά θραύσματα μολύβδου, τα οποία δεν είναι δυνατό να αφαιρεθούν κατά την προετοιμασία. Η πρακτική της «κοπής και αφαίρεσης» και απόρριψης του κρέατος περιμετρικά του τραυματισμού ή η αφαίρεση των ενσωματωμένων θραυσμάτων μολύβδου δεν είναι επαρκής για την αφαίρεση όλης της ποσότητας μολύβδου που βρίσκεται στο κρέας. 

Οποιαδήποτε μείωση της διατροφικής έκθεσης στον μόλυβδο θα μειώσει τον κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, ιδίως για παιδιά και ενήλικες που καταναλώνουν συστηματικά κρέας θηραμάτων. Αρκετοί οργανισμοί τροφίμων στα κράτη μέλη της ΕΕ συμβουλεύουν τους πολίτες να καταναλώνουν με μέτρο το κρέας θηραμάτων με μόλυβδο, συμπεριλαμβανομένου του Γαλλικού Οργανισμού Τροφίμων, Περιβαλλοντικής και Επαγγελματικής Υγείας και Ασφάλειας (ANSES), ο οποίος συμβουλεύει το ευρύ κοινό να μην καταναλώνει θηράματα που έχουν θανατωθεί με πυρομαχικά μολύβδου περισσότερες από τρεις φορές ετησίως και συνιστά μηδενική κατανάλωση για τα παιδιά και τις έγκυες γυναίκες.

Δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι η κατανάλωση ψαριών που έχουν αλιευθεί με σύνεργα μολύβδου θα οδηγήσει σε διατροφική έκθεση στον μόλυβδο. Ωστόσο, η πρακτική της «οικιακής χύτευσης» σύνεργων ψαρέματος που περιέχουν μόλυβδο έχει γίνει ιδιαιτέρως δημοφιλής σε όσους ασχολούνται ερασιτεχνικά με το ψάρεμα. Εάν πραγματοποιείται χωρίς τα κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας ή επαρκή εξαερισμό, ενέχει κίνδυνο έκθεσης σε καπνό και σκόνη που περιέχουν μόλυβδο. Η εν λόγω δραστηριότητα ενδέχεται να εκθέτει σε κίνδυνο και τα υπόλοιπα άτομα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος, για παράδειγμα εξαιτίας ανεπαρκούς εξαερισμού ή εσφαλμένης τοποθέτησης του μολυσμένου εξοπλισμού.

 

Υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές για τον μόλυβδο στα πυρομαχικά και στα σύνεργα ψαρέματος;

Ο περιορισμός πυρομαχικών με βάση τον μόλυβδο δεν είναι νέο φαινόμενο. Πολλά κράτη μέλη της ΕΕ ή περιοχές εντός των κρατών μελών, ήδη εφαρμόζουν απαγορεύσεις. Η εμπειρία από αυτές τις χώρες όπου ισχύει ήδη η απαγόρευση έχει δείξει ότι οι κυνηγοί και οι αθλητές σκοποβολής έχουν καταφέρει να υιοθετήσουν τη χρήση εναλλακτικών επιλογών χωρίς σημαντικά προβλήματα σε σχέση με ζητήματα που αφορούν τον εξοστρακισμό και την ασφάλεια.
 
Η αποτελεσματικότητα των βλημάτων από χάλυβα (μαλακός σίδηρος) έχει βελτιωθεί σημαντικά από την πρώτη εμφάνισή τους. Επιτόπιες μελέτες έχουν αποδείξει ότι οι κυνηγοί που χρησιμοποιούν βλήματα χάλυβα μπορούν να επιτύχουν τα ίδια αποτελέσματα όπως με τα βλήματα μολύβδου. Η αποτελεσματική απόσταση βολής για τα σύγχρονα βλήματα χάλυβα συνάδει με την απόσταση η οποία τυπικά χρησιμοποιείται στο κυνήγι υδρόβιων πτηνών. Ωστόσο, για ορισμένα είδη μεγαλύτερων υδρόβιων πτηνών, όπως οι χήνες, ενδέχεται να απαιτούνται καραμπίνες συμβατές με φυσίγγια χάλυβα υψηλής απόδοσης.
 
Έρευνες αποδεικνύουν ότι εξοστρακισμός μπορεί να προκύψει τόσο σε βλήματα χάλυβα όσο και σε βλήματα μολύβδου. Εμπειρικά δεδομένα από τη Δανία καθώς και ερευνητικά δεδομένα από τη Γερμανία υποδηλώνουν ότι δεν υπάρχει αύξηση στον κίνδυνο των ατυχημάτων ή τραυματισμών από εξοστρακισμό κατά τη χρήση βλημάτων χάλυβα σε σύγκριση με τα βλήματα μολύβδου.
 
Βλήματα από βισμούθιο ή βολφράμιο μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικές του μολύβδου και έχουν το πλεονέκτημα ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε οποιαδήποτε καραμπίνα, συμπεριλαμβανομένων των καραμπινών εποχής που ενδέχεται να μην είναι κατάλληλες για χρήση με χάλυβα.
 
Μελέτες αποδεικνύουν ότι η αποτελεσματικότητα των σφαιρών χωρίς μόλυβδο είναι η ίδια όπως των σφαιρών με μόλυβδο. Επιπλέον, μελέτες έχουν αποδείξει ότι η γρήγορη και μη κακοποιητική θανάτωση των ζώων σε δραστηριότητες κυνηγιού μπορεί να εξασφαλιστεί εξίσου με τις εναλλακτικές χωρίς μόλυβδο.
 
Τα πυρομαχικά τουφεκιών χωρίς μόλυβδο είναι διαθέσιμα στην ευρωπαϊκή αγορά σε μια ευρεία γκάμα διαμετρημάτων κατάλληλων για τις περισσότερες κυνηγετικές συνθήκες που ισχύουν στην Ευρώπη. Όπως υποδηλώνεται στην έκθεση έρευνας του ECHA, τουλάχιστον 13 μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες κατασκευάζουν σφαίρες χωρίς μόλυβδο για τουφέκια με διαφορετικά διαμετρήματα. Επιτόπιες μελέτες στη Γερμανία έχουν αποδείξει ότι η χρήση πυρομαχικών χωρίς μόλυβδο μπορεί να είναι τόσο αποτελεσματική όσο το κυνήγι με πυρομαχικά που περιέχουν μόλυβδο. 
 
Νέες εξελίξεις σε σύνεργα ψαρέματος έχουν επίσης αποδείξει ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις για τα βαρίδια από μόλυβδο και τις μολυβήθρες που είναι πλέον περισσότερο διαθέσιμες.

 

Οι εναλλακτικές επιλογές κοστίζουν περισσότερο;

Τα φυσίγγια με βλήματα χωρίς μόλυβδο είναι κατάλληλα για όλους τους τύπους κυνηγιού και σκοποβολής και είναι ευρέως διαθέσιμα στην ΕΕ. 

Οι τρέχουσες τιμές για τα βλήματα από χάλυβα και μόλυβδο είναι συγκρίσιμες. Τα φυσίγγια με βλήματα με βάση το βισμούθιο και το βολφράμιο, που παράγονται αυτή τη στιγμή, πωλούνται και χρησιμοποιούνται σε πολύ μικρότερες ποσότητες, είναι περίπου τέσσερις έως πέντε φορές πιο ακριβά από τα φυσίγγια με βλήματα μολύβδου και αναμένεται να παραμείνουν πιο ακριβά σε σχέση με τα φυσίγγια με βλήματα μολύβδου (και χάλυβα).
 
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι οι σφαίρες χωρίς μόλυβδο μπορούν να αγοραστούν με ελαφρώς υψηλότερο κόστος, αλλά αυτή η αύξηση της τιμής δεν αναμένεται να είναι απαγορευτική.

 

Θα χρειαστεί να αντικατασταθούν οι υπάρχουσες καραμπίνες και τα τουφέκια;

Τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων από τους μεγάλους κατασκευαστές καραμπινών, υποδηλώνουν ότι, παρόλο που ενδέχεται να υπάρχουν περιορισμένες περιπτώσεις όπου οι υπάρχουσες καραμπίνες θα χρειαστεί να αντικατασταθούν, τα τυποποιημένα βλήματα χάλυβα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε οποιαδήποτε τυποποιημένη καραμπίνα. Φυσίγγια από βισμούθιο και βολφράμιο, αν και πιο ακριβά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν πρακτικά σε οποιαδήποτε καραμπίνα.

Οι κυνηγοί που χρησιμοποιούν βλήματα από χάλυβα θα πρέπει να ακολουθούν τον «κανόνα των δύο» και να επιλέγουν βλήματα σε δύο μεγέθη μικρότερα ώστε να έχουν ισοδύναμη ενέργεια ανά σφαιρίδιο όπως στην περίπτωση του μολύβδου. Για το κυνήγι χήνας ή πτηνών παρόμοιου ή μεγαλύτερου μεγέθους, απαιτείται μεγαλύτερη ενέργεια ανά σφαιρίδιο και αυτό μπορεί να απαιτεί τη χρήση φυσιγγίων με βλήματα χάλυβα «υψηλής απόδοσης». Εκτός εάν υπάρχει η σήμανση «fleur-de-lis», συνιστάται ο έλεγχος με οπλουργό για να διαπιστωθεί η συμβατότητα της καραμπίνας με τα φυσίγγια με βλήματα χάλυβα υψηλής απόδοσης.

Αποδεικτικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι, όπως με τις καραμπίνες, τα περισσότερα σύγχρονα τουφέκια διαθέτουν κατάλληλα εναλλακτικά πυρομαχικά.

 

Η πρόταση του ECHA για την επιβολή περιορισμών στη χρήση βλημάτων μολύβδου σε υγροτόπους

Αυτή η πρόταση επιβολής περιορισμών αφορά την απαγόρευση της χρήσης βλημάτων μολύβδου σε υγροτόπους σε όλη την ΕΕ. Τα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ θα εναρμονίσουν τις εθνικές νομοθεσίες που ισχύουν σε διάφορες μορφές στα 24 κράτη μέλη της ΕΕ και θα εισαγάγουν νέους νόμους σε τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η πρόταση επιβολής περιορισμών (φάκελος Παραρτήματος XV) υποβλήθηκε τον Απρίλιο του 2017 και τον Αύγουστο του 2018 ο ECHA απέστειλε τη γνωμοδότηση των επιστημονικών επιτροπών του αναφορικά με την πρόταση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η γνωμοδότηση εισηγείται ότι τεκμηριώνεται η επιβολή περιορισμών για τα βλήματα μολύβδου που χρησιμοποιούνται σε υγροτόπους προκειμένου να μειωθεί η έκθεση μεγάλης κλίμακας ειδών πτηνών που ζουν σε υγροτόπους στον μόλυβδο μέσω της κατάποσης των χρησιμοποιούμενων σφαιριδίων από μόλυβδο. Εκτιμάται ότι περίπου 1 εκατ. πτηνά πεθαίνουν ετησίως στην ΕΕ εξαιτίας της δηλητηρίασης από μόλυβδο παρά την υπάρχουσα νομοθεσία σε πολλά κράτη μέλη και μια διεθνή συμφωνία (Συμφωνία για τη διατήρηση των αφρικανο-ευρασιατικών αποδημητικών υδρόβιων πτηνών - AEWA) για την προστασία των υδρόβιων πτηνών.

Επιπλέον, η AEWA απαιτεί την κατάργηση της χρήσης βλημάτων μολύβδου στους υγροτόπους. Η επιβολή περιορισμών ήταν απαραίτητη προκειμένου να εφαρμοστεί μια υφιστάμενη δέσμευση με βάση την AEWA και να εναρμονιστεί η νομοθεσία σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η Επιτροπή προετοιμάζει την πρότασή της σύμφωνα με τις γνωμοδοτήσεις των επιτροπών του ECHA. Η πρόταση της Επιτροπής που θα τροποποιήσει το παράρτημα XVII του κανονισμού REACH θα τεθεί προς ψήφιση από τα κράτη μέλη στην επιτροπή REACH και θα ακολουθήσει μια περίοδος ελέγχου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Planned timetable for restriction proposal for lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle

 

Future timings are tentative

  Lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle
Intention to prepare restriction dossier 3 October 2019
Call for evidence 3 October 2019 –
16 December 2019
Submission of restriction dossier 15 January 2021
Consultation of the Annex XV dossier (if conformity is passed) to start March/April 2021
RAC opinion Q4 2021
Draft SEAC opinion Q4 2021
Consultation on draft SEAC opinion Q1 2022
Combined final opinion submitted to the Commission Q2 2022
Draft amendment to the Annex XVII (draft restriction) by Commission Within 3 months of receipt of opinions
Discussions with Member State authorities and vote Q3/Q4 2022
Scrutiny by Council and European Parliament Before adoption (3 months)
Restriction adopted (if agreed) Q1/Q2 2023

Categories Display