Γλυφοσάτη

Η γλυφοσάτη είναι μία από τις πιο διαδεδομένες δραστικές ουσίες στα φυτοφάρμακα για την πρόληψη της ανάπτυξης ανεπιθύμητων φυτών γύρω από καλλιέργειες ή για την καταστροφή φυτών ή τμημάτων φυτών. Οι ουσίες αυτές είναι επίσης γνωστές ως «παρασιτοκτόνα» ή «ζιζανιοκτόνα».

Η γλυφοσάτη χρησιμοποιείται στη γεωργία και τη φυτοκομία για την καταπολέμηση των ζιζανίων πριν από τη σπορά. Σε καλλιέργειες γενετικώς τροποποιημένων φυτών που είναι ανθεκτικά στη γλυφοσάτη, η ουσία χρησιμοποιείται επίσης μετά τη σπορά για την καταστροφή των ζιζανίων που αναπτύσσονται μέσα στις καλλιέργειες. Ωστόσο, η πρακτική αυτή δεν εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

 

Τι κάνει ο ECHA σχετικά με τη γλυφοσάτη;

Ο ECHA είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση της νομοθεσίας σχετικά με την ταξινόμηση και την επισήμανση ουσιών και μειγμάτων. Η εν λόγω νομοθεσία ρυθμίζει τον τρόπο αξιολόγησης και επισήμανσης των ουσιών με βάση τις επικίνδυνες ιδιότητες που μπορεί να έχουν, για παράδειγμα δηλητήρια, εύφλεκτες ουσίες, διαβρωτικές ουσίες κ.λπ.

Για ορισμένες ουσίες, όπως τα φυτοφάρμακα, είναι δυνατή η έκδοση απόφασης σχετικά με την ταξινόμηση σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να έχει εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι απαιτείται η σχετική επισήμανση με την οποία θα προειδοποιούνται οι καταναλωτές για κάθε προϊόν που περιέχει την ουσία.

Το γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (BAuA) εισηγήθηκε την ύπαρξη πρόσθετης εναρμονισμένης ταξινόμησης όσον αφορά την ειδική τοξικότητα οργάνου-στόχου μετά από επαναλαμβανόμενη έκθεση (εκτός των υφιστάμενων εναρμονισμένων ταξινομήσεων). Όπως καθορίζεται από τον κανονισμό CLP, ο ECHA κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με την εν λόγω πρόταση στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης, η οποία ολοκληρώθηκε στις 18 Ιουλίου 2016. 

Ο γερμανικός φορέας απάντησε στις παρατηρήσεις που έλαβε ο ECHA. Κατόπιν, η επιτροπή αξιολόγησης κινδύνων (RAC) του ECHA συζήτησε την πρόταση σχετικά με την εναρμονισμένη ταξινόμηση κατά τη διάρκεια δύο διαδοχικών συνεδριάσεων, τον Δεκέμβριο του 2016 και τον Μάρτιο του 2017, και εξέδωσε την ανεξάρτητη επιστημονική της γνωμοδότηση. 

Η RAC είναι μια επιστημονική επιτροπή, η οποία απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες που προτείνονται από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διορίζονται από τον ECHA. Εξέτασαν όλα τα σχετικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων που υποβλήθηκαν από τρίτους. Η RAC έλαβε επίσης υπόψη τις βασικές πληροφορίες που έχουν αναλυθεί στο παρελθόν από άλλα όργανα και εξέτασε τις αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης ορισμένων από αυτές τις μελέτες.

Στις 15 Μαρτίου 2017, η RAC συμφώνησε ως προς τη διατήρηση της εναρμονισμένης ταξινόμησης της γλυφοσάτης ως ουσίας που προκαλεί σοβαρή οφθαλμική βλάβη και είναι τοξική για τους υδρόβιους οργανισμούς, με μακροχρόνιες επιπτώσεις. Στις 15 Ιουνίου, η RAC διαβίβασε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ανεξάρτητη επιστημονική της γνωμοδότηση σχετικά με το κατά πόσον οι εγγενείς ιδιότητες της γλυφοσάτης πληρούν τα νομικά κριτήρια ταξινόμησης που καθορίζονται στον κανονισμό για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία (κανονισμός CLP). Η γνωμοδότηση που εξεδόθη καθώς και περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία εναρμονισμένης ταξινόμησης είναι διαθέσιμες στους συνδέσμους που παρατίθενται κατωτέρω.

Η αξιολόγηση της RAC και του ECHA βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στις επικίνδυνες ιδιότητες της ουσίας – μπορεί η ουσία να προκαλέσει επιβλαβείς επιπτώσεις; Στην αξιολόγηση δεν λαμβάνεται υπόψη ο κίνδυνος ή ο βαθμός έκθεσης των ανθρώπων και του περιβάλλοντος στην ουσία. Ο βαθμός έκθεσης εξαρτάται ασφαλώς από τον τρόπο και την ποσότητα χρήσης της ουσίας. Κατά συνέπεια, αυτοί οι επιμέρους κίνδυνοι εξετάζονται κατά περίπτωση σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία. Όσον αφορά τη γλυφοσάτη, πρόκειται για τη νομοθεσία που αφορά τα φυτοφάρμακα. Η διαχείριση της συγκεκριμένης νομοθεσίας, η οποία είναι γνωστή και ως κανονισμός για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, διενεργείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με ζητήματα κινδύνων και έκθεσης είναι διαθέσιμες στους συνδέσμους που παρατίθενται κατωτέρω.

Από πού προέρχονται τα επιστημονικά δεδομένα; Μπορώ να τα δω;

Κατά τη διενέργεια των αξιολογήσεών τους, οι ρυθμιστικοί οργανισμοί όπως ο ECHA βασίζονται σε συνδυασμό δεδομένων που αντλούνται από τοξικολογικές μελέτες, οι οποίες είτε δημοσιεύονται είτε όχι.

Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, η βιομηχανία υποχρεούται να μεριμνά για την ασφαλή χρήση των χημικών ουσιών που διαθέτει στην αγορά. Ως εκ τούτου, η βιομηχανία οφείλει να εκπονεί (οικο)τοξικολογικές μελέτες για τον προσδιορισμό των επικίνδυνων ιδιοτήτων των εν λόγω ουσιών. Το κόστος των μελετών αυτών βαρύνει τη βιομηχανία.

Τα εξειδικευμένα εργαστήρια που διενεργούν συνήθως τις εν λόγω μελέτες για λογαριασμό της βιομηχανίας πρέπει να τηρούν αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες περιλαμβάνονται στη νομοθεσία της ΕΕ και στα σχετικά έγγραφα καθοδήγησης. Οι μελέτες πρέπει να διενεργούνται σύμφωνα με τη μεθοδολογία που έχει συμφωνηθεί και πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις ποιότητας (ΟΟΣΑ ή αντίστοιχες τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές και ορθές εργαστηριακές πρακτικές). Πρόκειται για την ίδια διαδικασία που χρησιμοποιείται, π.χ., για τα φάρμακα.

Οι πλήρεις εκθέσεις των εν λόγω μελετών έχουν τεθεί στη διάθεση των αρμόδιων ρυθμιστικών αρχών, μεταξύ άλλων στη διάθεση της επιτροπής αξιολόγησης κινδύνων του ECHA, προκειμένου να επαληθευτούν οι πληροφορίες.

Η γνωμοδότηση της RAC σχετικά με την ταξινόμηση της γλυφοσάτης και οι απαντήσεις στις παρατηρήσεις που λήφθηκαν έχουν δημοσιευτεί πλέον στον ιστότοπο του ECHA. Στον συγκεκριμένο ιστότοπο διατίθενται επίσης τόσο η έκθεση εναρμονισμένης ταξινόμησης και επισήμανσης (μαζί με περιλήψεις των μελετών) που υποβλήθηκε από την αρμόδια γερμανική αρχή όσο και οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης.

Απόφαση των κρατών μελών της ΕΕ

Μετά την έκδοσή της, η γνώμη της RAC διαβιβάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, αποφάσισε να ανανεώσει την έγκριση για τη χρήση της γλυφοσάτης ως δραστικής ουσίας σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα για πέντε έτη (έως τις 15 Δεκεμβρίου 2022).

Η απόφαση ελήφθη από τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών της ΕΕ στις 27 Νοεμβρίου 2017 και εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 12 Δεκεμβρίου 2017.

Έχω ακούσει ότι υπάρχουν διαφορετικές επιστημονικές αξιολογήσεις της γλυφοσάτης – γιατί δεν συμφωνούν;

Υπάρχουν διάφορες πρόσφατες εκθέσεις σχετικά με τη γλυφοσάτη. Ανάλογα με την προσέγγιση που υιοθετήθηκε και τον τρόπο εξέτασης των δεδομένων, εξήχθησαν διαφορετικά συμπεράσματα. Αυτό είναι σύνηθες, διότι η ερμηνεία και η στάθμιση των επιστημονικών δεδομένων είναι ζήτημα κρίσης. Ωστόσο, τα δεδομένα που είχαν στη διάθεσή τους οι εισηγητές αυτών των πρόσφατων εκθέσεων έχουν επίσης εξεταστεί από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες της επιτροπής αξιολόγησης κινδύνων του ECHA από τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Ο ECHA εξέδωσε ανεξάρτητη επιστημονική γνωμοδότηση σχετικά με την ανάγκη εναρμονισμένης ταξινόμησης της γλυφοσάτης, με βάση τα κριτήρια επικινδυνότητας που καθορίζονται στον κανονισμό για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία. Όπως προαναφέρθηκε, ο ECHA διενήργησε αξιολόγηση της εγγενούς επικινδυνότητας της γλυφοσάτης και όχι των κινδύνων που συνδέονται με τις επιμέρους χρήσεις της. Η αξιολόγηση των κινδύνων αυτών, για παράδειγμα λόγω της χρήσης των προϊόντων που περιέχουν γλυφοσάτη, διενεργείται βάσει του κανονισμού για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

 

News from ECHA

European Food Safety Authority (EFSA) links

External links