Μικροπλαστικά

Τα πλαστικά είναι σημαντικά υλικά που υπάρχουν σε αφθονία στην οικονομία μας. Κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη από πολλές απόψεις, ενώ συχνά είναι πιο ελαφριά ή κοστίζουν λιγότερο από άλλα εναλλακτικά υλικά. Ωστόσο, χωρίς ορθή απόρριψη ή ανακύκλωση αφού χρησιμοποιηθούν, μπορούν να αντέξουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον, αλλά και να διασπαστούν σε μικρά κομμάτια και να αποτελέσουν πηγή ανησυχίας – τα μικροπλαστικά. Μικροπλαστικά μπορούν επίσης να κατασκευαστούν και να προστεθούν σκόπιμα σε προϊόντα. Επιπλέον, κάποια πλαστικά περιέχουν επικίνδυνα χημικά που μπορούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη φύση ή στην ανθρώπινη υγεία.

Τα μικροπλαστικά είναι πολύ μικρά σωματίδια πλαστικού υλικού (συνήθως μικρότερα από 5 mm). Μπορούν να σχηματιστούν ακούσια, μέσω της φυσιολογικής φθοράς μεγαλύτερων κομματιών πλαστικού, αλλά και συνθετικών υφασμάτων. Μπορούν επίσης να κατασκευαστούν και να προστεθούν σκόπιμα σε προϊόντα για συγκεκριμένο σκοπό, για παράδειγμα, ως κόκκοι σε προϊόντα απολέπισης προσώπου ή σώματος. Όταν απελευθερωθούν στο περιβάλλον, μπορεί να συσσωρευτούν από ζώα, π.χ. από ψάρια και οστρακοειδή, και να καταλήξουν στο πιάτο των καταναλωτών.

Με αφορμή τις ανησυχίες για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ έχουν θεσπίσει ή προτείνει σε εθνικό επίπεδο την απαγόρευση της σκόπιμης χρήσης μικροπλαστικών σε ορισμένα καταναλωτικά προϊόντα, κυρίως της χρήσης «μικροσφαιριδίων» σε καλλυντικά προϊόντα που αφαιρούνται με νερό, όπου χρησιμοποιούνται ως παράγοντες απολέπισης και καθαρισμού.

Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε μια μελέτη που παρέχει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις σκόπιμες χρήσεις μικροπλαστικών σε προϊόντα και τους κινδύνους που παρουσιάζουν για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) εξέτασε επίσης τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά στα τρόφιμα.

Σύμφωνα με τις διαδικασίες του κανονισμού REACH για τον περιορισμό των ουσιών που παρουσιάζουν κίνδυνο για το περιβάλλον ή την υγεία, η Επιτροπή ζήτησε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA) να αξιολογήσει τα επιστημονικά στοιχεία για τη λήψη ρυθμιστικών μέτρων σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τα μικροπλαστικά που προστίθενται σκόπιμα σε κάθε είδους προϊόντα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει και άλλες επιλογές για τη μείωση της απελευθέρωσης μικροπλαστικών στο υδάτινο περιβάλλον, στο πλαίσιο άλλου έργου.

Σε ποια συνήθη καταναλωτικά προϊόντα μπορούν να εντοπιστούν σκόπιμα προστιθέμενα μικροπλαστικά; 

Τα σωματίδια μικροπλαστικών που προστίθενται σκόπιμα χρησιμοποιούνται σε ευρύ φάσμα προϊόντων τα οποία κυκλοφορούν στην αγορά της ΕΕ, όπως σε ορισμένα καλλυντικά, προϊόντα προσωπικής φροντίδας, απορρυπαντικά, καθαριστικά προϊόντα, βαφές, προϊόντα που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και ως μέσα αμμοβολής.

Στα καταναλωτικά προϊόντα, τα σωματίδια μικροπλαστικών είναι κυρίως γνωστά ως απολεπιστικά (π.χ. παράγοντες απολέπισης και λάμψης στα καλλυντικά, γνωστοί ως μικροσφαιρίδια), αλλά μπορούν να έχουν και άλλες λειτουργίες, όπως ο έλεγχος του ιξώδους (πυκνότητα), της εμφάνισης και της σταθερότητας ενός προϊόντος.

Επιπλέον, ο ECHA εξετάζει ορισμένα προϊόντα που απελευθερώνουν σκόπιμα μικροπλαστικά στο πλαίσιο της λειτουργίας τους, όπως για παράδειγμα οι σβόλοι θρεπτικών συστατικών που χρησιμοποιούνται στη γεωργία.

Πώς ενδέχεται να συμβάλουν στην περιβαλλοντική μόλυνση;

Υπολογίζεται ότι το 2 με 5% όλων των πλαστικών που παράγονται καταλήγει στους ωκεανούς. Ορισμένα από αυτά έχουν τη μορφή μικροπλαστικών.

Σήμερα θεωρείται ότι τα μικροπλαστικά που προστίθενται σκόπιμα σε προϊόντα αντιπροσωπεύουν μόνο ένα συγκριτικά μικρό ποσοστό όλων αυτών που υπάρχουν στη θάλασσα. Εντούτοις, θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα «ανάντη» στα εσωτερικά ύδατα και τα εδάφη μας. Ως απάντηση σε αυτό, αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ, έλαβαν μέτρα για να περιορίσουν τη χρήση τους.

Εισηγήσεις για τον περιορισμό των μικροπλαστικών είναι υπό κατάρτιση

Τον Ιανουάριο του 2018, ο ECHA ανακοίνωσε ότι θα εξετάσει την ανάγκη θέσπισης περιορισμού σε ολόκληρη την ΕΕ, όσον αφορά την κυκλοφορία στην αγορά ή τη χρήση μικροπλαστικών σωματιδίων «σκόπιμα προστιθέμενων» σε προϊόντα ή χρήσεις που «σκόπιμα απελευθερώνουν» μικροπλαστικά σωματίδια στο περιβάλλον.

Ως το πρώτο μέρος αυτής της έρευνας, ο Οργανισμός δημοσίευσε πρόσκληση για τη συγκέντρωση στοιχείων και πληροφοριών σχετικά με τα μικροπλαστικά που προστίθενται σκόπιμα. Αυτή η πρόσκληση προορίζεται για τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με όλες τις πιθανές σκόπιμες χρήσεις μικροπλαστικών σε προϊόντα. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν, θα χρησιμοποιηθούν για να προσδιοριστεί κατά πόσον αυτές οι χρήσεις παρουσιάζουν κινδύνους και για να αξιολογηθούν οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις του εκάστοτε πιθανού περιορισμού.

Τον Μάιο του 2018 πραγματοποιήθηκε εργαστήριο με τα ενδιαφερόμενα μέρη για να συζητηθούν βασικά ζητήματα που σχετίζονται με τον περιορισμό μικροπλαστικών. Ως επακόλουθο του εργαστηρίου, τον Ιούλιο του 2018 ο ECHA δημοσίευσε διακοίνωση σχετικά με την ταυτοποίηση ουσιών και το πιθανό πεδίο εφαρμογής ενός περιορισμού στις χρήσεις των μικροπλαστικών.

Στις 28 Μαρτίου δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής στοιχείων, η οποία έληξε στις 11 Μαΐου 2018.