Lood in hagel, kogels en in visgerei

 

Lood wordt al tientallen jaren veel gebruikt in munitie en visgerei. Geschat wordt dat door deze toepassingen 21 à 27 000 ton lood per jaar in de EU wordt verspreid.

Van het gebruik van loodschot en loodkogels of visgerei dat lood bevat is bekend dat het loodvergiftiging bij in het wild levende dieren, zoals vogels, veroorzaakt. Ook de gezondheid van de mens kan ook worden aangetast door het resterende lood in wild dat is gedood met loodmunitie. 

 

Beperking van lood in munitie en visgerei in het kader van REACH – eerdere en huidige activiteiten
De werkzaamheden van het ECHA op het gebied van lood in munitie en visgerei zijn al enkele jaren aan de gang en kunnen in drie werkpakketten worden opgesplitst. 
 

1. In december 2015 heeft de Europese Commissie ECHA verzocht een onderzoek in te stellen naar de risico’s van het gebruik van loodhoudende munitie in waterrijke gebieden en, indien nodig, een voorstel voor een beperking op te stellen. 

  • April 2017 – ECHA concludeerde het dat het gebruik van loodschot in waterrijke gebieden een risico vormde dat niet afdoende werd beheerst en publiceerde een voorstel voor beperking.
  • Juni 2018 – ECHA heeft haar werkzaamheden met betrekking tot het voorstel inzake waterrijke gebied voltooid met opname van het advies van de wetenschappelijke comités voor risicobeoordeling (RAC) en sociaaleconomische analyse (SEAC) van het ECHA over het voorstel. 
  • Het voorstel wordt nu in overweging genomen voor een besluit van de Commissie.
 

2. In september 2018 heeft het ECHA een onderzoeksverslag gepubliceerd waarin wordt aanbevolen verdere maatregelen te nemen om het gebruik van lood in munitie en visgerei te reguleren.

 
3. In juli 2019 heeft de Commissie ECHA verzocht een onderzoek in te stellen naar het volgende toepassingsgebied en zo nodig beperkingen voor te stellen:
  • Lood gebruikt voor jacht op vogels en andere dieren (bv. konijnen) in terrestrische gebieden (d.w.z. buiten de waterrijke gebieden).
  • Lood gebruikt voor de schietsport in de openlucht, met inbegrip van training (d.w.z. kleiduiven).
  • Lood gebruikt in kogels voor de jacht op dieren.
  • Lood gebruikt in kogels voor de schietsport in de openlucht, met inbegrip van training (d.w.z. schieten op doelen).
  • Lood gebruikt bij de hengelvisserij (gewichten, lokaas, mallen) voor de recreatievisserij.
  • Lood dat wordt gebruikt in commercieel vistuig.
 
Militair gebruik van loodmunitie, samen met andere niet-civiele toepassingen van loodhoudende munitie, zoals politie-, veiligheids- en douanekrachten, valt buiten het onderzoek. Het gebruik van loodmunitie binnenshuis is ook uitgesloten van de reikwijdte van het onderzoek.
 
Het ECHA verzamelt informatie om haar onderzoek te ondersteunen door middel van een oproep tot het indienen van feitelijke gegevens, die loopt van 3 oktober 2019 tot en met 16 december 2019. Naar aanleiding van het onderzoek van het ECHA naar de bewijzen kan in oktober 2020 een eventueel beperkingsdossier worden verwacht.

 

Wat is loodvergiftiging bij in het wild levende dieren en hoe wordt dit veroorzaakt?

Slechts een zeer klein deel van het afgevuurde loodschot zal zijn doel raken. De rest van dit ‘verbruikte’ loodschot wordt verspreid in het milieu waar het onbedoeld kan worden ingeslikt door vogels die het voor voedsel aanzien, of voor de kleine steentjes die zij eten om hen te helpen voedsel in de spiermaag te vermalen. Het inslikken van verbruikt loodschot is bekend bij veel soorten watervogels (bijvoorbeeld eenden, ganzen en zwanen) en wordt ook gemeld bij andere vogelsoorten. 

Na opname door de mond wordt het loodschot snel vermalen tot kleine deeltjes (door de spiermaag), waardoor de biologische beschikbaarheid toeneemt. De absorptie van lood in het spijsverteringskanaal kan in sommige gevallen resulteren in dodelijke of subletale negatieve effecten. Het inslikken van één enkel hagelschot is voldoende om tot de dood van een kleine watervogel te leiden.

Bovendien worden door aaseters of roofdieren (zoals roofvogels) onopzettelijk looddeeltjes gegeten die aanwezig zijn in het weefsel van prooidieren (nadat deze eerder gewond zijn geraakt door loodschot) of in de inwendige organen van groot wild (bv. herten) die worden weggegooid nadat ze in het veld zijn geslacht. Deze blootstellingsroute wordt “secundaire vergiftiging” genoemd en is ook bekend als veelvoorkomende oorzaak van loodvergiftiging bij in het wild levende dieren. 

Momenteel wordt geschat dat 5 000 ton loodschot jaarlijks via de jacht en schietsport in waterrijke gebieden in de EU terechtkomt. Dit werd door het ECHA gezien als veroorzaker van onbedoelde sterfgevallen door loodvergiftiging van ongeveer een miljoen watervogels in de hele EU. 

Bovendien wordt geschat dat per jaar ongeveer 14 000 ton loodhagel wordt verspreid in terrestrische omgevingen. Deze verspreiding wordt momenteel gezien als veroorzaker van de onbedoelde sterfte van nog eens 1 à 2 miljoen vogels per jaar. 

Nog eens 2 000 tot 6 000 ton lood wordt in het aquatisch milieu geloosd door visgewichten.

 

Wat zijn de gezondheidsrisico’s voor mensen?

Blootstelling aan lood houdt verband met een breed scala aan negatieve gezondheidseffecten, waaronder verminderde vruchtbaarheid, ontwikkelingseffecten bij baby’s en kinderen, schade aan organen door langdurige of herhaalde blootstelling, en kanker. Lood is met name gevaarlijk voor de neurologische ontwikkeling van kinderen. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat er geen veilig niveau van loodconsumptie is.

Op basis van het risico van klinisch belangrijke effecten bij zuigelingen, kinderen en zwangere vrouwen heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid  (EFSA 2010) aanbevolen dat blootstelling aan lood uit zowel voeding als andere bronnen wordt verminderd. 

Uit recent onderzoek blijkt dat bij wild dat met loodschot wordt gedood microscopische loodfragmenten kunnen worden aangetroffen, die tijdens de bereiding niet kunnen worden verwijderd. De praktijk van het ‘wegsnijden’ en weggooien van vlees rondom de schotwond, of het verwijderen van ingebedde loodfragmenten is niet voldoende om alle lood uit het vlees te verwijderen. 

Elke vermindering van de blootstelling aan lood via de voeding zal de risico’s voor de gezondheid van de mens verminderen, met name voor kinderen en volwassenen die regelmatig wild eten. Verschillende voedselagentschappen in de lidstaten van de EU adviseren burgers om wild dat met loodhagel is geschoten beperkt te consumeren, waaronder het Frans agentschap voor voedsel, milieu en veiligheid en gezondheid op het werk (ANSES), dat het publiek adviseert om niet meer dan drie keer per jaar wild dat met loodhagel is geschoten te eten, en voor kinderen en zwangere vrouwen adviseert om helemaal geen met loodhagel gedood wild te gebruiken.

Er zijn geen aanwijzingen dat het consumeren van vis die wordt gevangen met loodgerei zal leiden tot blootstelling aan lood. De praktijk van het “thuisgieten” van loodhoudend visgerei heeft onlangs echter aan populariteit gewonnen als een doe-het-zelf-activiteit onder sommige vissers. Indien dit worden gedaan zonder passende persoonlijke beschermingsmiddelen of ventilatie, bestaat hierbij een risico van blootstelling aan loodhoudende gassen en loodhoudend stof. Deze activiteit kan ook leiden tot een risico voor andere leden in huis, bijvoorbeeld vanwege ontoereikende ventilatie of de verkeerde plaatsing van besmette apparatuur.

 

Zijn er alternatieven voor lood in munitie en visgerei?

De beperking van loodhoudende munitie is geen nieuw verschijnsel. Veel EU-lidstaten of regio’s in de lidstaten hebben al een verbod ingesteld. De ervaring van de landen waar een verbod reeds bestaat, heeft uitgewezen dat jagers en sportschutters in staat zijn zich aan te passen door alternatieven te gebruiken zonder noemenswaardige problemen met betrekking tot afketseffecten en de veiligheid.
 
De doeltreffendheid van stalen (zacht ijzer) schothagel is sinds de introductie ervan aanzienlijk verbeterd. Uit praktijkonderzoek is gebleken dat jagers die stalen schothagel gebruiken, dezelfde resultaten kunnen bereiken als met loodschot. De effectieve schietafstand voor modern stalen schothagel komt overeen met de afstand waarop de jacht op wildhoenders gewoonlijk wordt beoefend. Voor bepaalde soorten grotere watervogels, zoals ganzen, kunnen geweren met hoogwaardige stalen cartridges nodig zijn.
 
Uit onderzoek blijkt dat het afketseffect in zowel staal als lood optreedt. Uit ervaringen in Denemarken en onderzoek uit Duitsland blijkt dat er geen sprake is van een verhoogd risico op ongevallen of verwondingen door afketsing bij het gebruik van stalen schothagel in vergelijking met lood.
 
Schothagel met bismut of wolfraam kan ook worden gebruikt als alternatief voor lood en dit heeft het voordeel dat het kan worden gebruikt in elk geweer, waaronder oudere geweren waarin mogelijk geen staal kan worden gebruikt.
 
Uit studies blijkt dat de effectiviteit van niet-loodhoudende kogels hetzelfde is als voor loden kogels. Bovendien is uit onderzoek gebleken dat het doden van dieren bij de jacht op snelle en ethische wijze kan worden gewaarborgd door middel van loodvrije alternatieven.
 
Op de Europese markt is in een breed scala aan niet-loodhoudende munitie van verschillende kalibers voor de meeste Europese jachtsituaties beschikbaar. Zoals aangegeven in het onderzoeksrapport van het ECHA, produceren ten minste 13 grote Europese bedrijven niet-loodhoudende kogels van verschillende kalibers. Uit praktijkonderzoek in Duitsland is gebleken dat het gebruik van loodvrije munitie even effectief kan zijn als jagen met loodhoudende munitie. 
 
Nieuwe ontwikkelingen in visgerei hebben ook aangetoond dat er alternatieven beschikbaar zijn voor loodgewichten en zinklood.

 

Zijn de alternatieven duurder?

Loodvrije vuurwapenpatronen zijn geschikt voor alle soorten jacht en schietsport en zijn in de EU op grote schaal beschikbaar. 

De huidige prijzen voor stalen en loden schothagel zijn vergelijkbaar. Vuurwapenpatronen op basis van bismut en wolfram, die momenteel in veel mindere mate worden geproduceerd, verkocht en gebruikt, zijn ongeveer vier tot vijf keer duurder dan loodhoudende munitie, en zullen waarschijnlijk duurder blijven dan lood- en staalpatronen.
 
Uit onderzoek is gebleken dat loodvrije kogels tegen iets hogere kosten kunnen worden aangeschaft, maar dat deze prijsstijging niet prohibitief zal zijn.

 

Zullen bestaande geweren en geweren moeten worden vervangen?

Het beschikbare bewijs, ook van de grote fabrikanten van schietwapens, wijst erop dat, hoewel er slechts beperkte gevallen zijn waarin bestaande geweren dienen te worden vervangen, het standaard stalen schothagel kan worden gebruikt in alle standaardgeweren. Bismut en wolfraamladingen kunnen, hoewel duurder, worden gebruikt in alle geweren.

Jagers die stalen schothagel gebruiken moeten de “regel van twee” toepassen en schothagel gebruiken dat twee maten kleiner is voor een vergelijkbare energie als bij lood per pellet. Voor jacht op ganzen, en vogels die even groot of groter zijn, is meer energie per pellet vereist en hier kan het gebruik van hoogwaardige stalen patronen vereist zijn. Tenzij het is gemarkeerd met een “fleur-de-lis”, wordt aanbevolen om bij een wapensmid te controleren of een geweer compatibel is met hoogwaardige stalen patronen.

Er zijn aanwijzingen dat, net als bij geweren en karabijnen, de meeste moderne geweren geschikt zijn voor alternatieve munitie.

 

Het voorstel van het ECHA om het gebruik van loodschot in waterrijke gebieden te beperken

Deze voorgestelde beperking geldt voor een verbod op het gebruik van lood in waterrijke gebieden in de hele EU. Een maatregel op EU-niveau zou de nationale wetgeving die al in verschillende vormen in 24 EU-lidstaten bestaat harmoniseren en zou nieuwe wetgeving in vier EU-lidstaten introduceren.

Het beperkingsvoorstel (dossier bijlage XV) is ingediend in april 2017 en in augustus 2018 heeft het ECHA het advies van zijn wetenschappelijke comités over het voorstel aan de Europese Commissie toegezonden.

In het advies werd aanbevolen dat een beperking wordt gerechtvaardigd op het gebied van loodschot in waterrijke gebieden om de grootschalige blootstelling aan consumptie van verbruikte loodpellets bij veel van waterrijke gebieden afhankelijke vogelsoorten te beperken. Naar schatting sterven in de EU jaarlijks ongeveer een miljoen waterrijke vogels, ondanks de bestaande wetgeving in veel lidstaten, en een internationale overeenkomst (AEWA) om waterrijke vogels te beschermen.

Volgens AEWA moet het gebruik van loodschot in waterrijke gebieden worden afgeschaft. De beperking was nodig om een bestaande AEWA-verbintenis uit te voeren en de wetgeving in de hele EU te harmoniseren.

De Commissie werkt aan haar voorstel naar aanleiding van het advies van de comités van het ECHA. Het voorstel van de Commissie om bijlage XVII bij REACH te wijzigen, zal in een lidstaatstemming in de REACH-commissie worden voorgelegd, gevolgd door een periode van toetsing door het Europees Parlement en de Raad.

Planned timetable for restriction proposal for lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle

 

Future timings are tentative

  Lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle
Intention to prepare restriction dossier 3 October 2019
Call for evidence 3 October 2019 –
16 December 2019
Submission of restriction dossier October 2020 (expected)
Public consultation of the Annex XV dossier (if conformity is passed) December 2020
RAC opinion September 2021
Draft SEAC opinion September 2021
Public consultation on draft SEAC opinion September 2021 –
November 2021
Combined final opinion submitted to the Commission January 2022
Draft amendment to the Annex XVII (draft restriction) by Commission Within 3 months of receipt of opinions
Discussions with Member State authorities and vote Spring/summer 2022
Scrutiny by Council and European Parliament Before adoption (3 months)
Restriction adopted (if agreed) End of 2022

Categories Display