Lood in hagel, kogels en in visgerei

Lood wordt al eeuwenlang algemeen gebruikt in munitie voor de jacht en de schietsport en in visgerei. Naar schatting komt hierdoor elk jaar ongeveer 100 000 ton lood in het milieu terecht in de EU: 79% als gevolg van de schietsport, 14% als gevolg van de jacht en 7% als gevolg van visserijactiviteiten.

Het is bekend dat het gebruik van loodhoudende munitie of visgerei dat lood bevat loodvergiftiging bij in het wild levende dieren, zoals vogels, veroorzaakt. Lood dat is achtergebleven in wild dat met loodhoudende munitie is gedood of het zelf thuis maken van loodhoudende munitie of visloodjes of kunstaas kan ook schadelijk zijn voor de gezondheid van de mens.

Als de loodlozingen als gevolg van deze activiteiten op de huidige wijze blijven doorgaan, zal in de komende 20 jaar ongeveer 1,9 miljoen ton lood in het milieu terechtkomen.

Wat zijn de punten van zorg?

Lood is een stof die giftig is voor mensen en in het wild levende dieren.

Slechts een zeer klein deel van de afgevuurde loodhagel zal zijn doel raken. De rest van deze ‘verbruikte’ loodhagel komt terecht in het milieu waar het kan worden ingeslikt door vogels die het voor voedsel aanzien, of voor kleine steentjes die zij eten om voedsel in de spiermaag te helpen vermalen. Bij veel soorten watervogels, bijvoorbeeld eenden, ganzen en zwanen, is het inslikken van verbruikte loodhagel een bekend verschijnsel. Loodhoudend visgerei raakt ook vaak weg tijdens het gebruik en vormt net als loodhagel en loodkogels bij inslikking een bedreiging voor vogels. Bovendien moedigen sommige hedendaagse visserijpraktijken aan loodjes doelbewust te lossen in het water (zogenaamd ‘lood droppen’).

Na inslikking wordt hagel, loodjes of kunstaas van lood snel vermalen tot kleine deeltjes, wat de opname van lood in de bloedbaan van de vogels versnelt. In sommige gevallen kan dit leiden tot sterft of subletale effecten. Een kleine watervogel sterft al door inslikking van één loodhageltje. Deze blootstellingsroute noemt men primaire vergiftiging.

Bovendien krijgen aaseters of roofdieren (waaronder vogels) via hun voedsel onbedoeld loodfragmenten binnen die in de weefsels aanwezig zijn. Dit gebeurt ook via de weggegooide ingewanden van groot wild dat door jagers is achtergelaten na ‘ontweiding’, als daarin loodfragmenten aanwezig zijn. Dit heet secundaire vergiftiging en is ook bekend als veelvoorkomende oorzaak van loodvergiftiging bij in het wild levende dieren.

ECHA schat dat in de hele EU ten minste 135 miljoen vogels kans lopen op loodvergiftiging.

Gezondheidsrisico’s voor mensen

Blootstelling aan lood wordt in verband gebracht met een breed scala aan negatieve gevolgen voor de gezondheid, waaronder verminderde vruchtbaarheid, hart- en vaatziekten, effecten op de ontwikkeling bij baby’s en kinderen, schade aan organen door langdurige of herhaalde blootstelling en kanker. Lood is met name schadelijk voor de neurologische ontwikkeling van kinderen. Volgens ECHA zijn in een gegeven jaar naar schatting ongeveer een miljoen kinderen kwetsbaar voor de toxische effecten van lood als gevolg van het eten van vlees van wild.

De blootstelling van mensen aan lood gaat voornamelijk via twee routes: inademing en inslikking. Jagers en sportschutters kunnen tijdens het schieten looddampen en -stof inademen. Jagers en vissers kunnen ook giftige dampen inademen als zij lood smelten om zelf kogels en visgerei te maken. Een dergelijke activiteit kan ook andere leden van het huishouden in gevaar brengen.

Blootstelling aan lood door inslikking gebeurt wanneer vlees van wild wordt gegeten dat is bejaagd met loodhoudende munitie. Uit recent onderzoek blijkt dat wild dat is bejaagd met loodhoudende munitie microscopische loodfragmenten kan bevatten, die tijdens het klaarmaken van het vlees niet kunnen worden verwijderd. De praktijk van het ‘wegsnijden’ en weggooien van vlees rondom de schotwond, of het verwijderen van zichtbare loodfragmenten is niet voldoende om alle lood te verwijderen. Inslikking kan ook gebeuren door hand-mondblootstelling bij het hanteren van hagel, projectielen of visloodjes en kunstaas van lood.

Op basis van de klinische aanwijzingen van risico’s voor kinderen en zwangere vrouwen heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) aanbevolen de blootstelling aan lood via voeding en andere bronnen te verminderen.

Elke vermindering van de blootstelling aan lood via de voeding zal de risico’s voor de gezondheid van de mens verminderen, met name voor kinderen en volwassenen die regelmatig wild eten. Verschillende voedselagentschappen in de EU-lidstaten adviseren hun burgers al om met mate wild te eten dat met lood is bejaagd. Zo is het advies van het Franse Agentschap voor voedsel, milieu en veiligheid op het werk (ANSES) dat het grote publiek niet meer dan drie keer per jaar wild mag eten dat met loodhoudende munitie is gedood en dat kinderen en zwangere vrouwen dit vlees helemaal niet mogen eten.

Er zijn geen aanwijzingen dat het eten van vis die wordt gevangen met loodhoudend visgerei blootstelling aan lood zal geven.

 

Alternatieven voor lood

Het beperken van loodgebaseerde munitie is niets nieuws. Veel EU-lidstaten of regio’s in de lidstaten hebben al een verbod ingesteld voor bepaalde soorten munitie. De ervaring van die landen heeft uitgewezen dat jagers en sportschutters zich hierop hebben weten aan te passen door alternatieven te gebruiken zonder noemenswaardige problemen met betrekking tot afketseffecten of de veiligheid.

Uit onderzoek is gebleken dat de effectiviteit van niet-loden kogels (met grote kalibers) gelijk is aan die van loden kogels en dat met loodvrije alternatieven ethisch jagen kan worden gewaarborgd.

Staalhagel

De effectiviteit van staalhagel is sinds de introductie ervan aanzienlijk verbeterd. Uit veldonderzoek is gebleken dat jagers die staalhagel gebruiken, dezelfde resultaten kunnen behalen als met loodhagel. De effectieve schietafstand voor moderne staalhagel komt overeen met de afstand die voor de jacht gebruikelijk is. Voor bepaalde soorten grotere watervogels, zoals ganzen, kan een geweer nodig zijn dat geschikt is voor gebruik met hoogwaardige stalen patronen.

Uit onderzoek blijkt dat het afketseffect zowel met staalhagel als met loodhagel optreedt. Uit ervaringen in Denemarken en onderzoek uit Duitsland blijkt dat er bij het gebruik van staalhagel geen hoger risico op ongevallen of verwondingen door afketsing is dan bij loodhagel.

De huidige prijzen voor staalhagel en loodhagel zijn vergelijkbaar.

Hagel van bismut en wolfraam

Als alternatief voor loodhagel kan ook hagel op basis van bismut of wolfraam worden gebruikt. Ze kunnen worden gebruikt in elk geweer, met inbegrip van klassieke geweren die mogelijk niet geschikt zijn voor gebruik met staalhagel.

Hagelpatronen op basis van bismut en wolfraam zijn momenteel ongeveer vier tot vijf keer duurder dan loodhagelpatronen. Ze blijven waarschijnlijk ook duurder dan loodhagelpatronen (en staalhagelpatronen) omdat ze in veel kleinere hoeveelheden worden geproduceerd, verkocht en gebruikt.

Munitie voor een geweer

Op de Europese markt is niet-loodhoudende geweermunitie beschikbaar in een groot aantal verschillende kalibers voor de meeste Europese jachtsituaties. Er zijn ten minste 13 grote Europese bedrijven die niet-loodhoudende kogels voor verschillende geweerkalibers fabriceren.

Samenvattend kan worden gesteld dat voor loodvrije kogels iets meer moet worden betaald, maar dat de hogere prijs naar verwachting de jacht- of schietsportactiviteiten niet zal beperken.

Visloodjes en kunstaas

Voor loodhoudende visloodjes en kunstaas zijn ook meerdere alternatieven beschikbaar, zoals met tin, wolfraam, glas of verschillende legeringen.

 

Zullen bestaande geweren moeten worden vervangen?

De beschikbare gegevens, ook van grote geweerfabrikanten, wijzen erop dat in de meeste geweren die als standaard zijn beproefd standaardstaalhagel kan worden gebruikt. Bismut- en wolfraamladingen kunnen worden gebruikt in alle geweren.

Jagers moeten voor staalhagel de “regel van twee” toepassen en twee maten kleiner nemen voor een vergelijkbare energie als lood per pellet. Voor jacht op ganzen, en vogels die even groot of groter zijn, is meer energie per pellet vereist en kan het nodig zijn hoogwaardige staalhagelpatronen te gebruiken. Tenzij een geweer voorzien is van het keurmerk “fleur-de-lis”, wordt aanbevolen om bij een wapensmid te controleren of dit geweer geschikt is voor gebruik met hoogwaardige staalhagelpatronen.

Uit informatie van fabrikanten en richtsnoeren van jachtverenigingen is gebleken dat jagers die voor een grootkalibergeweer willen overschakelen op niet-loodmunitie geen nieuw geweer hoeven aan te schaffen.

 

Voorgestelde beperking van ECHA

In juli 2019 heeft de Europese Commissie ECHA verzocht het gebruik van lood in munitie en in de visserij te onderzoeken en waar nodig beperkingen voor te stellen. Het verzoek is een aanvulling op de beperking van het gebruik van loodhagel in wetlands. Het onderzoek bestreek de volgende onderwerpen:

Jacht:

  • Jacht met hagel (buiten wetlands)
  • Jacht met kogels met een klein kaliber
  • Jacht met kogels met een groot kaliber

Schietsport:

  • Schietsport in de buitenlucht met hagel (buiten wetlands)
  • Schietsport in de buitenlucht met kogels
  • Overig schieten in de buitenlucht met luchtgeweer/geweer/pistool

Schieten met historische wapens:

  • Overige schietactiviteiten in de buitenlucht, incl. voorladers, historische reconstructies (re-enactments)

Visserij

  • Lood in visloodjes en kunstaas
  • Lood in visnetten, -touwen en -lijnen (waarin lood is ingesloten)

Militair gebruik van loodhoudende munitie, samen met andere niet-civiele toepassingen van loodhoudende munitie, zoals door politie- en douanediensten, valt buiten het onderzoek. Ook het gebruik van loodhoudende munitie in een binnenruimte valt erbuiten.

Het Agentschap heeft informatie verzameld ter ondersteuning van zijn onderzoek en deed hiervoor een oproep tot het indienen van feitelijke gegevens, die liep van oktober tot december 2019. Op 15 januari 2021 heeft ECHA zijn voorstel ingediend.

Beperkingsvoorstel

ECHA heeft al het gebruik van lood binnen het toepassingsgebied van het verzoek van de Commissie beoordeeld en concludeerde daaruit dat aan deze vormen van gebruik risico’s zijn verbonden voor in het wild levende dieren, vee, het milieu en de gezondheid van de mens die niet afdoende worden beheerst en op EU-niveau moeten worden aangepakt. Deze conclusie komt overeen met de beperking van het gebruik van loodhagel in wetlands en andere beperkingen voor lood.

In verband met de risico’s werden verschillende opties beoordeeld voor wat betreft hun doeltreffendheid en impact op de samenleving. De volgende beperking wordt voorgesteld – onderverdeeld op basis van gebruikssector:

Gebruikssector Voorgestelde beperkingsoptie
Jacht
Jacht met loodhagel (buiten wetlands) Verbod op het in de handel brengen en het gebruik (met een overgangsperiode van vijf jaar)
+ Verplichting om consumenten op het verkooppunt te informeren over het risico van lood en de beschikbaarheid van alternatieven (informatieverplichting)
Jacht met kogels met een klein kaliber (<5.6 mm centrefire)d> Verbod op het gebruik (met een overgangsperiode van vijf jaar)
+ Informatieverplichting
+ Verplichting om het product van een etiket te voorzien om consumenten te informeren over de risico’s van lood en beschikbare alternatieven (etiketteringsverplichting)
Jacht met loodkogels met een groot kaliber (>5,6 mm) Verbod op het gebruik (met een overgangsperiode van 18 maanden)
+ Informatieverplichting
+ Etiketteringsverplichting
Schietsport in de buitenlucht en schieten met historische wapens
Schietsport met loodhagel

VOORKEURSOPTIE: Verbod op het in de handel brengen en het gebruik (met een overgangsperiode van vijf jaar)
+ Informatieverplichting

AANVULLENDE OPTIE: Voorwaardelijke afwijking onder strikte voorwaarden
+ Etiketteringsverplichting
+ Rapportageverplichting voor de lidstaten zodat de Commissie het gebruik van loodhagel kan controleren

Schietsport met loodkogels met een luchtgeweer, geweer of pistool
Verbod op het gebruik, tenzij de schietbaan beschikt over kogelvallen (met overgangsperioden afhankelijk van het kaliber:
  • Klein kaliber: vijf jaar
  • Groot kaliber: 18 maanden)
+ Informatieverplichting
+ Etiketteringsverplichting
Schieten met historische wapens, bv. voorladers, historische reconstructies (re-enactments)
Visserij
Lood in visloodjes en kunstaas
Verbod op het in de handel brengen en het gebruik (met overgangsperioden afhankelijk van type en gewicht:
  • Loodjes en visaas ≤ 50 g: drie jaar)
  • Loodjes en visaas > 50 g: vijf jaar)
  • Draad: geen overgangsperiode)
+ Verbod op het gebruik met droptechnieken (geen overgangsperiode)
+ Informatieverplichting
Lood in visnetten, -touwen en -lijnen Geen voorgestelde beperking


De voorgestelde beperking heeft niet tot doel de jacht, de schietsport of de visserij te verbieden.

Het Agentschap erkent bijvoorbeeld dat de jacht aanzienlijke sociale, culturele, economische en milieuvoordelen oplevert in de verschillende regio’s van de EU en erkent dat de jacht een rol speelt in de natuurbescherming.

De voorgestelde beperking zal over een periode van 20 jaar na de invoering ervan naar schatting leiden tot een vermindering van de loodemissies met ongeveer 1,5 miljoen ton. Dit is 78% lager dan wanneer de voorgestelde beperking niet zou worden ingevoerd.

De loodbeperking zoals die door ECHA wordt voorgesteld zou bovendien de kinderen van huishoudens die zeer vaak wild eten beschermen. Aangenomen wordt dat een verbod op kogels met een groot kaliber en loodhagel kan voorkomen dat per jaar bij tot ongeveer 7 000 kinderen verlaging van het IQ optreedt.

Volgens een analyse van ECHA lopen de totale kosten van de beperking over een periode van 20 jaar na de inwerkingtreding naar schatting op tot 12 miljard euro. De kosten voor de samenleving om te voorkomen dat één kilogram lood in het milieu terechtkomt liggen tussen 0,5 en 1 513 euro.

Op 24 maart 2021 is een zes maanden durende raadpleging over het voorstel van start gegaan. Tijdens de raadpleging kunnen alle belanghebbenden hun argumenten aanvoeren ter ondersteuning van het voorstel of tegen het voorstel. Indien ondersteund door robuuste wetenschappelijke gegevens kunnen deze argumenten van derden het voorstel veranderen.

 

Adviezen van de comités

Het Comité risicobeoordeling (RAC) en het Comité sociaaleconomische analyse (SEAC) van ECHA hebben 12 maanden de tijd om de sterke en zwakke punten van het voorstel te beoordelen en hun adviezen vast te stellen. In hun adviezen nemen zij de opmerkingen die tijdens de raadpleging zijn ontvangen in aanmerking. Over het ontwerpadvies van het SEAC wordt een raadpleging van nog eens 60 dagen gehouden voordat het wordt vastgesteld.

Het geconsolideerde advies van zowel het RAC als het SEAC over het beperkingsvoorstel wordt medio 2022 verwacht.

 

Besluit van de Europese Commissie en de EU-lidstaten

Als de wetenschappelijke beoordeling van het voorstel gereed is, is het de taak van de Commissie om haar wetgevingsvoorstel op te stellen naar aanleiding van het verslag van ECHA en het gecombineerde advies van de comités. Het voorstel van de Commissie tot wijziging van de lijst van stoffen waarvoor krachtens bijlage XVII bij REACH beperkingen gelden, zal door de EU-lidstaten in het REACH-comité ter stemming worden voorgelegd.

Voordat een beperking kan worden vastgesteld, wordt deze door het Europees Parlement en de Raad onderzocht.

 

Beperking van het gebruik van loodhagel in wetlands

In januari 2021 heeft de Europese Commissie een in de hele EU geldende beperking vastgesteld voor het gebruik van loodhagel in wetlands. De beperking gaat vanaf 15 februari 2023 in alle 27 EU-lidstaten in. Op grond van deze beperking kunnen de lidstaten ook een verbod op loodhagel instellen in alle gebieden die voor 20% uit wetlands bestaan. In dit geval geldt de beperking met ingang van 15 februari 2024.

Met deze EU-brede beperking wordt de nationale wetgeving die al in verschillende vormen in 23 EU-lidstaten bestaat geharmoniseerd en wordt in vier EU-lidstaten nieuwe wetgeving ingevoerd. Ook wordt de internationale overeenkomst (AEWA) om wetlandvogels in de EU te beschermen ermee ten uitvoer gelegd.

Verwacht wordt dat de beperking van loodhagel in wetlandgebieden het milieu zal beschermen door een aanzienlijke vermindering van de loodverontreiniging en de vermijdbare sterfte door loodvergiftiging van ongeveer een miljoen watervogels per jaar zal voorkomen.

De beperking is gebaseerd op het wetenschappelijk werk van ECHA en het Comité risicobeoordeling en het Comité sociaaleconomische analyse, beide van ECHA. ECHA heeft zijn voorstel (bijlage XV-dossier) in april 2017 ter beoordeling voorgelegd. In augustus 2018 waren de adviezen van de wetenschappelijke comités van ECHA over het voorstel gereed en werden deze toegezonden aan de Europese Commissie.

Podcast interviews with stakeholders

We interviewed representatives from different organisations during an event organised by ECHA where stakeholders shared their views on a potential restriction on the use of lead in ammunition for hunting and sports shooting.

Ruth Cromie - Wildfowl and Wetlands Trust (WWT)
 

 

Niels Kanstrup - Danish Hunting Academy
 

 

Nina Mikander - African-Eurasian Migratory Waterbird Agreement (AEWA)
 

 

David Scallan - European Federation for Hunting and Conservation (FACE)
 

 

Hans Steinkellner - European Food Safety Authority (EFSA)
 

 

Philip Taylor - ELEY Limited (Ammunition manufacturer)
 

 

Planned timetable for restriction proposal for lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle

 

Future timings are tentative

  Lead in shot in terrains other than wetland, other ammunition and fishing tackle
Intention to prepare restriction dossier 3 October 2019
Call for evidence 3 October 2019 –
16 December 2019
Submission of restriction dossier 15 January 2021
Consultation of the Annex XV dossier (if conformity is passed) 24 March 2021 24 September 2021
RAC opinion Q4 2021
Draft SEAC opinion Q4 2021
Consultation on draft SEAC opinion Q1 2022
Combined final opinion submitted to the Commission Q2 2022
Draft amendment to the Annex XVII (draft restriction) by Commission Within 3 months of receipt of opinions
Discussions with Member State authorities and vote Q3/Q4 2022
Scrutiny by Council and European Parliament Before adoption (3 months)
Restriction adopted (if agreed) Q1/Q2 2023
 

Categories Display