Microplastics

Kunststoffen zijn belangrijke materialen, die in onze economie veel voorkomen. Ze bieden comfort in ons dagelijks leven en zijn vaak lichter en goedkoper dan andere materialen. Wanneer kunststoffen na gebruik echter verkeerd worden verwijderd of gerecycleerd, kunnen ze lange tijd in het milieu aanwezig blijven en uiteenvallen in kleine, schadelijke deeltjes die we microplastics noemen. Microplastics kunnen ook voor een specifiek doel worden geproduceerd en bewust aan producten worden toegevoegd. Verder bevatten sommige kunststoffen gevaarlijke chemische stoffen die slecht zijn voor de natuur of de volksgezondheid.

Onder microplastics verstaan we minuscule deeltjes kunststof (van doorgaans minder dan 5 mm). Sommige deeltjes ontstaan per ongeluk door slijtage van grotere stukken kunststof, zoals synthetisch textiel. Andere deeltjes worden voor een specifiek doel geproduceerd en bewust aan producten toegevoegd, bijvoorbeeld om te dienen als reinigingsparels in gezichts- en lichaamscrème. Uiteindelijk komen zij terecht in het milieu, waar ze opgenomen kunnen worden door dieren zoals vissen, schaal- en schelpdieren, die wij vervolgens weer consumeren.

Uit bezorgdheid om het milieu en de volksgezondheid hebben verscheidene EU-lidstaten op nationaal niveau wettelijke maatregelen getroffen of daartoe voorstellen gedaan om het bewuste gebruik van microplastics in bepaalde consumentenartikelen te verbieden, met name de toepassing van "micro-parels" als reinigend en scrubbend bestanddeel in uitspoelbare cosmetische producten.

De Europese Commissie heeft onlangs een onderzoek gepubliceerd met meer informatie over bewust toegevoegde deeltjes microplastics in producten en de risico's die dat met zich meebrengt voor onze gezondheid en het milieu. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft ook het beschikbare bewijs aangaande micro- en nanoplastics in voedsel bekeken.

In overeenstemming met REACH-procedures voor het beperken van stoffen die een risico voor het milieu of de gezondheid vormen, heeft de Commissie ECHA gevraagd het wetenschappelijke bewijs te beoordelen, zodat op EU-niveau regelgeving kan worden opgesteld voor bewust toegevoegde microplastics aan producten. In een ander project van de Europese Commissie worden andere mogelijkheden onderzocht om het vrijkomen van microplastics in het aquatisch milieu te beperken.

In welke gebruiksproducten kunnen bewust toegevoegde microplastics worden aangetroffen? 

Op de Europese markt worden deeltjes microplastics bewust toegevoegd aan diverse producten, zoals bepaalde cosmetica, persoonlijke verzorgingsproducten, wasmiddelen, schoonmaakmiddelen, verf, toepassingen in de olie- en gasindustrie en middelen om te zandstralen.

Hoewel deeltjes microplastics in consumentenwaren meestal dienen als schuurmiddel (bijv. micro-parels in cosmetische reinigings- of scrubmiddelen), worden zij ook gebruikt om stroperigheid (viscositeit), uiterlijk en stabiliteit van producten te verbeteren.

ECHA kijkt daarnaast ook naar producten waarvoor het vrijkomen van microplastics zelfs een specifiek onderdeel van hun werking is, zoals bij voedingskorrels in de landbouw.

Hoe dragen zij mogelijk bij aan verontreiniging van het milieu?

Naar schatting 2 tot 5% van alle geproduceerde plastics komt uiteindelijk in de oceanen terecht. Een deel daarvan in de vorm van microplastics.

Men gaat er op dit moment van uit dat microplastics die bewust aan producten worden toegevoegd, een relatief klein deel uitmaken van alle plastics in de zee. ‘Stroomopwaarts’, in onze binnenwateren en in de bodem, kunnen ze echter wel problemen veroorzaken. Daarom hebben verscheidene landen, waaronder enkele EU-lidstaten, actie ondernomen om het gebruik ervan te beperken.

Voorstellen tot beperking zijn in voorbereiding

In januari 2018 heeft ECHA aangekondigd dat zij de noodzaak gaat onderzoeken van een EU-brede beperking op het op de markt brengen of het gebruik van ‘bewust toegevoegde’ deeltjes microplastics in producten of toepassingen die deeltjes microplastics ‘bewust laten vrijkomen’ in het milieu.

Als eerste stap in dit onderzoek heeft het agentschap een oproep gedaan tot het indienen van feitelijke gegevens en informatie over bewust toegevoegde microplastics. Deze oproep is bedoeld om informatie te verzamelen over alle mogelijke bewuste toepassingen van deeltjes microplastics in producten. De verzamelde informatie zal worden gebruikt om te bepalen of deze toepassingen een risico vormen en om te beoordelen wat het sociaal-economische effect zal zijn van een mogelijke beperking.

In mei 2018 is een stakeholderworkshop gehouden om belangrijke problemen in verband met de beperking te bespreken. In vervolg op de workshop heeft ECHA in juli 2018 een nota gepubliceerd over de identificatie van stoffen en de potentiële reikwijdte van een beperking op het gebruik van microplastics.

Oxo-afbreekbare kunststoffen

De Commissie heeft ECHA ook gevraagd om onderzoek te doen naar de noodzaak van een EU-brede beperking op het op de markt brengen van oxo-plastics en het bewust toevoegen van deeltjes microplastics aan producten.

Oxo-plastics of oxo-afbreekbare kunststoffen zijn conventionele kunststoffen waaraan middelen zijn toegevoegd die de oxidatie van het materiaal onder bepaalde omstandigheden bevorderen. Ze worden gebruikt in toepassingen als landbouwfolie, vuilniszakken en draagtasjes, verpakkingen van voedingsmiddelen, en afdekkingen van stortplaatsen. Ze kunnen uiteenvallen in zeer kleine deeltjes, met als mogelijk gevolg verontreiniging van het milieu door microplastics.

Een oproep tot het indienen van feitelijke gegevens is op 28 maart gepubliceerd en op 11 mei 2018 afgesloten.