Mikrodrobiny plastiku

Tworzywa sztuczne są ważnymi materiałami liczącymi się w naszej gospodarce. Na wiele sposobów ułatwiają nam życie i są często lżejsze lub tańsze niż materiały alternatywne. Jeśli jednak po zużyciu nie zostaną odpowiednio zutylizowane lub poddane recyklingowi, mogą utrzymywać się przez długi czas w środowisku, a także ulegać rozpadowi na drobne elementy, które budzą obawy – mikrodrobiny plastiku. Mikrodrobiny plastiku mogą być również celowo wytwarzane i dodawane do produktów. Ponadto niektóre tworzywa sztuczne zawierają niebezpieczne chemikalia, które mogą mieć negatywny wpływ na przyrodę lub zdrowie ludzkie.

Mikrodrobiny plastiku są bardzo małymi cząstkami tworzywa sztucznego (zazwyczaj o wielkości mniejszej niż 5 mm). Mogą one powstawać przypadkowo przy zużywaniu większych kawałków tworzyw sztucznych, w tym tkanin syntetycznych. Mogą być również celowo wytwarzane i dodawane do produktów w określonym celu, na przykład jako złuszczające granulki w peelingach do twarzy lub ciała. Po uwolnieniu do środowiska mogą gromadzić się w organizmach zwierząt, w tym ryb i skorupiaków, a następnie być zjadane przez konsumentów w żywności.

W związku z obawami dotyczącymi środowiska i zdrowia ludzi, kilka państw członkowskich UE uchwaliło lub zaproponowało krajowe zakazy dotyczące celowego stosowania mikrodrobin plastiku w określonych produktach powszechnego użytku. Dotyczy to głównie „mikrogranulek” w spłukiwanych produktach kosmetycznych, w których są one stosowane jako środki złuszczające i oczyszczające.

Niedawno Komisja Europejska opublikowała badanie, w którym przedstawiono dodatkowe informacje na temat celowego wykorzystania mikrodrobin plastiku w produktach oraz zagrożeń, jakie stanowią one dla zdrowia ludzi i dla środowiska. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dokonał również przeglądu dostępnych dowodów dotyczących mikro- i nanodrobin plastiku w żywności.

Zgodnie z procedurami REACH dotyczącymi ograniczeń w odniesieniu do substancji, które stanowią zagrożenie dla środowiska lub zdrowia, Komisja zwróciła się do ECHA o ocenę dowodów naukowych celem podjęcia działań regulacyjnych na szczeblu UE w zakresie celowego dodawania mikrodrobin plastiku do różnych rodzajów produktów. W ramach innego projektu Komisji Europejskiej badane są inne możliwości ograniczania uwalniania mikrodrobin plastiku w środowisku wodnym.

Do jakich typowych produktów powszechnego użytku mogą być celowo dodawane mikrodrobiny plastiku? 

Mikrodrobiny plastiku są celowo dodawane do wielu produktów wprowadzanych na rynek unijny, takich jak niektóre kosmetyki, środki higieny osobistej, detergenty, środki czyszczące, farby, produkty stosowane w przemyśle naftowym i gazowym oraz jako środki do obróbki strumieniowo-ściernej.

W produktach powszechnego użytku mikrodrobiny plastiku są najlepiej znane jako środki ścierające (np. środki złuszczające i wygładzające w kosmetykach znane jako mikrogranulki), ale mogą również pełnić inne funkcje, takie jak kontrola lepkości (gęstości), wyglądu i stabilności produktu.

ECHA analizuje także produkty, które celowo uwalniają mikrodrobiny plastiku w ramach swojego działania, na przykład bryłki odżywcze stosowane w rolnictwie.

W jaki sposób mogą one wpływać na skażenie środowiska?

Szacuje się, że 2–5% wszystkich wyprodukowanych tworzyw sztucznych trafia do oceanów. Niektóre z nich mają postać mikrodrobin plastiku.

Obecnie uważa się, że mikrodrobiny plastiku, które są celowo dodawane do produktów, stanowią jedynie stosunkowo niewielką część wszystkich mikrodrobin plastiku w morzu. Mogą one jednak powodować problemy na wcześniejszym etapie – na obszarze wód śródlądowych i gleb. W związku z tym kilka państw, w tym niektóre państwa członkowskie UE, podjęło działania w celu ograniczenia ich stosowania.

Opracowywanie propozycji dotyczących ograniczenia stosowania

W styczniu 2018 r. ECHA ogłosiła, że zbada konieczność wprowadzenia ogólnounijnego ograniczenia w odniesieniu do wprowadzania do obrotu lub stosowania „celowo dodawanych” mikrodrobin plastiku w produktach lub zastosowań, w ramach których mikrodrobiny plastiku są „celowo uwalniane” do środowiska.

W ramach pierwszej części tej analizy Agencja wystosowała zaproszenie do zgłaszania uwag i informacji dotyczących celowego dodawania mikrodrobin plastiku. Zaproszenie to ma na celu zebranie informacji na temat wszelkich możliwych celowych zastosowań mikrodrobin plastiku w produktach. Zgromadzone informacje zostaną wykorzystane do ustalenia, czy takie zastosowania stanowią zagrożenie oraz do oceny skutków społeczno-gospodarczych ewentualnych ograniczeń.

W maju 2018 r. odbyły się warsztaty dla zainteresowanych stron w celu omówienia kluczowych kwestii związanych z ograniczeniem. W następstwie warsztatów w lipcu 2018 r. ECHA opublikowała notę dotyczącą identyfikacji substancji i potencjalnego zakresu ograniczenia zastosowań mikrodrobin plastiku.

Oksydegradowalne tworzywa sztuczne

Komisja zwróciła się również do ECHA o przeanalizowanie potrzeby wprowadzenia ogólnounijnego ograniczenia w odniesieniu do wprowadzania do obrotu oksydegradowalnych tworzyw sztucznych oraz celowego dodawania mikrodrobin plastiku do produktów.

Oksydegradowalne tworzywa sztuczne to typowe tworzywa sztuczne zawierające dodatki, które w pewnych warunkach przyczyniają się do utleniania materiału. Wykorzystuje się je w takich zastosowaniach, jak folie rolnicze, torby na śmieci i zakupy, opakowania żywności czy pokrywanie odpadów na składowiskach. Mogą one ulegać rozpadowi na bardzo małe cząstki, potencjalnie przyczyniając się do zanieczyszczenia środowiska mikrodrobinami plastiku.

Zaproszenie do zgłaszania uwag zostało wystosowane 28 marca, a zamknięto je 11 maja 2018 r.