Mikrodrobiny plastiku

 

Obraz
Tworzywa sztuczne ułatwiają nam życie na wiele sposobów i są często lżejsze lub tańsze od materiałów alternatywnych. Jeśli jednak nie są właściwie usuwane lub poddawane recyklingowi, mogą się przedostać do środowiska, gdzie utrzymują się przez setki lat i rozpadają na coraz to mniejsze fragmenty. Takie małe fragmenty (zwykle mniejsze od 5 mm) są nazywane mikrodrobinami plastiku bądź mikroplastikiem i stanowią problem.
 
Mikrodrobiny plastiku to stałe cząstki tworzyw sztucznych, zbudowane z mieszaniny polimerów i dodatków funkcjonalnych. Mogą także zawierać pozostałości zanieczyszczeń. Mikroplastik może powstawać niezamierzenie, gdy zużywają się większe fragmenty tworzyw, na przykład opony samochodowe czy tkaniny tekstylne. Jest też jednak wytwarzany celowo i dodawany do produktów, aby nabrały one określonych właściwości, jak w przypadku złuszczających granulek stosowanych w peelingach do twarzy lub ciała.
O jakich problemach możemy mówić?

Po przedostaniu się do środowiska mikrodrobiny plastiku, nazywane też mikroplastikiem, nie ulegają biodegradacji. Gromadzą się w organizmach zwierząt, w tym ryb i skorupiaków, które są spożywane przez ludzi.

Obecność mikroplastiku stwierdzano w wodzie słonej i słodkiej, ekosystemach lądowych, a także w żywności i wodzie pitnej. Stałe uwalnianie mikrodrobin plastiku powoduje utrzymujące się zanieczyszczenie ekosystemów i łańcuchów pokarmowych. Według badań laboratoryjnych narażenie na takie mikrodrobiny wiąże się z wieloma negatywnymi działaniami (eko)toksycznymi i fizycznymi na organizmy żywe.

Niektóre państwa członkowskie UE, zaniepokojone takim wpływem na środowisko i zdrowie ludzi, wprowadziły już bądź zaproponowały krajowe zakazy celowego stosowania mikroplastiku w produktach konsumpcyjnych. Zakazy dotyczą przede wszystkim wykorzystywania mikrogranulek w kosmetykach, które są spłukiwane po użyciu i w których mikrodrobiny plastiku pełnią funkcję czynnika złuszczającego i wygładzającego.

Każdego roku około 42 000 ton mikroplastiku trafia do środowiska w związku ze stosowaniem produktów, które go zawierają. Największym pojedynczym źródłem zanieczyszczeń jest granulat wypełniający wykorzystywany w sztucznych murawach boisk — uwalniany jest nawet w ilości 16 000 ton. Ponadto szacuje się, że do wód powierzchniowych w Europie rocznie w sposób niezamierzony trafia około 176 000 ton mikroplastiku (powstającego na skutek zużycia większych fragmentów tworzyw). 

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2016 r. dokonał przeglądu dostępnych danych na temat mikro- i nanodrobin plastiku w żywności. Eksperci stwierdzili, że konieczne jest uzyskanie dodatkowych danych o występowaniu takich drobin w żywności i ich potencjalnym wpływie na zdrowie ludzi. W tym celu EFSA zorganizuje w 2021 r. kolokwium naukowe, którego przedmiotem będzie dyskusja nad aktualną sytuacją i trwającymi w tej dziedzinie badaniami.

 

Jakie produkty zawierają celowo dodawane mikrodrobiny plastiku?

Mikrodrobiny plastiku są dodawane do wielu produktów, w tym nawozów, środków ochrony roślin, kosmetyków, detergentów do użytku domowego i przemysłowego, produktów czyszczących oraz produktów wykorzystywanych w przemyśle naftowym i gazowym. Są również stosowane jako miękki materiał wypełniający sztuczne murawy boisk sportowych.

W produktach konsumpcyjnych mikrodrobiny plastiku są najczęściej używane jako czynniki ścierne (na przykład złuszczające i wygładzające w kosmetykach — znane jako mikrogranulki), ale mogą także pełnić inne funkcje, jak nadawanie produktom odpowiedniej lepkości, wyglądu i stabilności. Są nawet stosowane jako brokat i znajdują się w kosmetykach do makijażu.

Szacuje się, że na obszarze UE/EOG każdego roku zużywa się około 145 000 ton mikrodrobin plastiku.

Ograniczenie proponowane przez ECHA

W 2017 r. Komisja Europejska zwróciła się do ECHA z prośbą o ocenę dowodów naukowych, aby podjąć na poziomie europejskim działania regulacyjne dotyczące mikrodrobin plastiku celowo dodawanych do produktów (tj. substancji i mieszanin). 

W styczniu 2019 r. ECHA zaproponowała szerokie ograniczenie stosowania mikrodrobin plastiku w produktach wprowadzanych na rynek UE/EOG, aby ograniczyć uwalnianie mikrodrobin do środowiska. Konsultacje dotyczące proponowanego ograniczenia odbyły się między marcem a wrześniem 2019 r. ECHA otrzymała 477 indywidualnych komentarzy. Szczegóły dotyczące konsultacji, w tym udzielone odpowiedzi, które nie są poufne, opublikowano na stronie internetowej ECHA.

Szacuje się, że w ciągu 20 lat od wprowadzenia proponowanego ograniczenia zapobiegnie ono uwolnieniu 500 000 ton mikrodrobin plastiku.

Komisja w ramach własnej strategii w dziedzinie tworzyw sztucznych oraz nowego planu działań dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym rozważa inne możliwości ograniczania niezamierzonego powstawania mikrodrobin plastiku w środowisku wodnym.

 

Opinie Komitetów

Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) przy ECHA przyjął opinię w czerwcu 2020 r. Poparł on proponowane działania i zalecił stosowanie bardziej ścisłych kryteriów dotyczących odstępstw w przypadku polimerów biodegradowalnych, a także wprowadzenie zakazu stosowania mikrodrobin plastiku jako materiału wypełniającego sztuczne murawy boisk po sześcioletnim okresie przejściowym. RAC uznał też, że dolna granica wymiarowa, wynosząca 100 nanometrów (nm), zaproponowana przez ECHA w ramach ograniczenia stosowania mikrodrobin plastiku, nie jest konieczna, i zalecił jej zniesienie.

Komitet ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych (SEAC) przyjął opinię w grudniu 2020 r. Poparł on propozycję ECHA, ale wydał pewne zalecenia, które Komisja Europejska powinna wziąć pod uwagę na etapie podejmowania decyzji.

SEAC zalecił między innymi ustalenie w ramach ograniczenia stosowania mikrodrobin plastiku dolnej granicy wymiarowej na 1 nm. Uwzględnił też potrzebę tymczasowego zastosowania dolnej granicy wynoszącej 100 nm w celu zapewnienia możliwości egzekwowania ograniczenia dzięki wykrywaniu mikroplastiku w produktach. 

W odniesieniu do kontroli uwalniania do środowiska materiału wypełniającego ze sztucznych muraw boisk SEAC nie wyróżnił żadnej z zaproponowanych przez ECHA opcji zarządzania ryzykiem w kontekście wszystkich przedstawionych opcji. Komitet stwierdził, że wybór będzie ostatecznie zależał od priorytetów w zakresie polityki, w szczególności dotyczących ograniczania emisji. 

Decyzja Komisji Europejskiej i państw członkowskich UE

Komisja ma przygotować własną propozycję na podstawie raportu ECHA i połączonych opinii Komitetów. Propozycja Komisji w zakresie zmiany wykazu substancji, na które ograniczenia nakłada załącznik XVII do rozporządzenia REACH, zostanie poddana pod głosowanie państwom członkowskim w Komitecie REACH. Przed wprowadzeniem jakiegokolwiek ograniczenia zostanie ono wnikliwie ocenione przez Parlament Europejski i Radę.

 

infographic

 

Planned timetable for proposed restriction of intentionally added microplastics

 

Future timings are tentative

  Timing
Intention to prepare restriction dossier 17 January 2018
Call for evidence 1 March - 1 May 2018
Stakeholder workshop 30 - 31 May 2018
Submission of restriction dossier 11 January 2019
Public consultation of the Annex XV dossier  20 March 2019 –
20 September 2019
RAC opinion June 2020 
Draft SEAC opinion June 2020 
Consultation on draft SEAC opinion 1 July - 1 September 2020
Combined final opinion submitted to the Commission February 2021
Draft amendment to the Annex XVII (draft restriction) by Commission Within 3 months of receipt of opinions
Discussions with Member State authorities and vote 2021
Scrutiny by Council and European Parliament Before adoption (3 months)
Restriction adopted (if agreed) 2021 or 2022 (transition periods are proposed for certain applications)

Categories Display