Bisfenol A

Bisfenol A (BPA) jest przemysłowym produktem chemicznym wykorzystywanym od lat 60. XX wieku. W większości przypadków znajduje on zastosowanie w produkcji tworzyw sztucznych, jednak wykorzystuje się go również w żywicach oraz w papierze termicznym.

BPA jest wykorzystywany jako monomer do produkcji poliwęglanów. Produkty z poliwęglanów obejmują szereg powszechnych towarów konsumpcyjnych, takich jak podlegające ponownemu wykorzystaniu naczynia stołowe z tworzyw sztucznych oraz butelki na napoje, sprzęt sportowy, płyty CD oraz DVD.

Żywice epoksydowe zawierające BPA wykorzystuje się do powlekania wnętrza rur wodociągowych oraz wnętrza puszek na żywność i napoje, aby zwiększyć ich okres trwałości i uniknąć metalicznego posmaku żywności lub napojów.

BPA wykorzystuje się również jako wywoływacz barwnika w papierze termicznym, który znajduje zastosowanie w paragonach sklepowych oraz biletach w transporcie publicznym i biletach parkingowych.

W jaki sposób kontroluje się wykorzystywanie bisfenolu A?

Ograniczenie wykorzystywania BPA w papierze termicznym

W grudniu 2016 r. Komisja Europejska podjęła decyzję o ograniczeniu wykorzystywania BPA w papierze termicznym w UE. Zakaz ten wejdzie w życie w 2020 r., co zapewni producentom, importerom i użytkownikom papieru termicznego czas na jego stopniowe wycofanie i znalezienie rozwiązania alternatywnego.

W wyniku tego ograniczenia producenci papieru będą musieli zastąpić BPA innymi wywoływaczami barwnika. Jednym z potencjalnych rozwiązań zastępczych rozważanych przez sektor jest produkt chemiczny bisfenol S (BPS). Wyrażono jednak obawy, że może on powodować podobne problemy zdrowotne co BPA. Aby uzyskać pewność, że jednego niebezpiecznego produktu chemicznego nie zastępuje się innym, BPS jest obecnie poddawany ocenie substancji, przy czym Komisja Europejska zwróciła się również do ECHA o dalsze zbadanie możliwości wykorzystywania BPS jako zamiennika BPA w papierze termicznym.

ECHA zwróciła się do sektora o coroczne przedstawianie aktualnych informacji dotyczących wykorzystywania BPS i innych wywoływaczy stanowiących rozwiązanie alternatywne dla BPA w odniesieniu do produkcji papieru termicznego w UE. Więcej informacji na temat skali wykorzystywania produktów alternatywnych do produkcji papieru termicznego można znaleźć w dokumencie dostępnym w zakładce „Dalsze informacje”.

Klasyfikacja BPA jako substancji działającej szkodliwie na rozrodczość człowieka

Bisfenol A sklasyfikowano w UE jako substancję wywierającą skutki toksyczne w odniesieniu do zdolności do reprodukcji. Wszyscy producenci, importerzy lub dostawcy BPA muszą sklasyfikować i oznakować mieszaniny zawierające BPA jako działające szkodliwie na rozrodczość kategorii 1B do dnia 1 marca 2018 r. Oznacza to, że przedsiębiorstwa będą lepiej poinformowane o potencjalnych szkodliwych skutkach oraz o sposobie ochrony pracowników.

Identyfikacja BPA jako substancji powodującej zaburzenia endokrynologiczne, mającej negatywne skutki dla ludzkiego zdrowia i środowiska

W styczniu 2017 r. bisfenol A został wpisany na listę kandydacką substancji stanowiących bardzo duże zagrożenie (SVHC) ze względu na jego toksyczne działanie na rozrodczość. W czerwcu 2017 r. komitet państw członkowskich ECHA poparł wniosek Francji o dodatkową identyfikację bisfenolu A jako substancji stanowiącej bardzo duże zagrożenie także ze względu na jej właściwości powodowania zaburzeń endokrynologicznych, która prawdopodobne powoduje poważne skutki dla zdrowia ludzkiego, co daje podstawy do uznania BPA za substancję stwarzającą zagrożenie na poziomie równoważnym zagrożeniom powodowanym przez substancje rakotwórcze, mutagennne lub działające szkodliwie na rozrodczość (CMR, kategoria 1A lub 1B). W styczniu 2018 r. zgodnie z propozycją Niemiec wpis dotyczący BPA został uaktualniony, tak by odzwierciedlał dodatkowy powód umieszczenia substancji na liście kandydackiej ze względu na jej właściwości powodowania zaburzeń endokrynologicznych mających negatywne skutki dla środowiska.

Ograniczenie wykorzystywania BPA w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością

Wykorzystywanie BPA w butelkach do karmienia niemowląt zostało zakazane w całej UE z dniem 1 czerwca 2011 r. W Belgii, Szwecji i Danii zakazano jego wykorzystywania również w innych materiałach mających kontakt z żywnością przeznaczonych dla niemowląt i dzieci w wieku poniżej trzech lat. Francja zakazała stosowania BPA we wszystkich opakowaniach spożywczych, pojemnikach na żywność oraz przyborach kuchennych. Wykorzystywanie BPA w materiałach mających kontakt z żywnością jest w UE dozwolone, jednak ustanowiono maksymalną ilość tej substancji, która może zostać uwolniona z danego materiału. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeprowadza obecnie ponowną ocenę zagrożeń dla zdrowia publicznego związanych z obecnością BPA w produktach spożywczych. 

W styczniu 2018 r. Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności Parlamentu Europejskiego zatwierdziła wniosek Komisji Europejskiej w sprawie obniżenia limitu migracji specyficznej (SML) mającego zastosowanie do tworzyw sztucznych, powłok i lakierów do metali oraz innych produktów, które są źródłem BPA podczas kontaktu z nimi, z 0,6 mg/kg do 0,05 mg/kg. Nałożono także zakaz wykorzystywania bisfenolu A w butelkach z tworzyw sztucznych i opakowaniach zawierających żywność dla niemowląt i dzieci w wieku poniżej trzech lat.

Ograniczenie wykorzystywania BPA w zabawkach

Obecnie w UE obowiązuje limit dopuszczalnej ilości BPA, która może zostać uwolniona z zabawek dla dzieci w wieku do lat trzech oraz z wszelkich zabawek przeznaczonych do wkładania do ust przez dziecko. Limit ten wynosi obecnie 0,1 mg/l BPA. Jednak od dnia 26 listopada 2018 r. będzie obowiązywał niższy limit w wysokości 0,04 mg/l.