Glifosat

Glifosat jest jedną z najczęściej stosowanych substancji czynnych w pestycydach służących do zapobiegania niepożądanemu wzrostowi roślin w otoczeniu upraw bądź niszczenia roślin lub części roślin. Substancje te często nazywane są herbicydami lub środkami chwastobójczymi.

Glifosat stosowany jest w rolnictwie i ogrodnictwie w celu zwalczania chwastów przed siewem. W przypadku upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych odpornych na glifosat substancji tej używa się również po siewie do niszczenia chwastów rosnących wśród roślin uprawnych. Na terenie Unii Europejskiej nie jest to jednak praktykowane.

 

Co ECHA robi w kwestii glifosatu?

ECHA zarządza przepisami dotyczącymi klasyfikacji i oznakowania substancji i mieszanin. Przepisy te regulują sposób oceniania i oznakowania substancji na podstawie ich niebezpiecznych właściwości – substancje są klasyfikowane np. jako trucizny, substancje łatwopalne, substancje żrące itd.

W przypadku niektórych substancji, takich jak pestycydy, decyzja w sprawie klasyfikacji może zostać podjęta na poziomie UE i obowiązywać w całej Europie. W praktyce oznacza to, że wymagane będzie odpowiednie oznakowanie każdego produktu zawierającego daną substancję, aby ostrzec konsumentów.

Niemiecki Federalny Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAuA) zaproponował opracowanie dla glifosatu dodatkowej ujednoliconej klasyfikacji działań toksycznych na poszczególne narządy docelowe w wyniku wielokrotnej ekspozycji na tę substancję (oprócz istniejących już ujednoliconych klasyfikacji). Jak przewidziano w przepisach rozporządzenia CLP, ECHA poprosiła zainteresowane strony, aby wypowiedziały się na temat tej propozycji w ramach konsultacji społecznych, które zakończyły się w dniu 18 lipca 2016 r. 

Na uwagi otrzymane przez ECHA odpowiedzi udzielił organ niemiecki. Następnie działający przy ECHA Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) omówił propozycję utworzenia ujednoliconej klasyfikacji na dwóch kolejnych posiedzeniach – w grudniu 2016 r. i w marcu 2017 r. – i przygotował niezależną opinię naukową. 

RAC jest komitetem naukowym złożonym z ekspertów wyznaczonych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej i powołanym przez ECHA. Wzięli oni pod uwagę wszystkie istotne dane – w tym te dostarczone przez osoby trzecie. RAC wziął także pod uwagę kluczowe informacje, poprzednio analizowane przez inne organy, i uwzględnił różne punkty widzenia na temat wykonania niektórych z tych badań.

W dniu 15 marca 2017 r. RAC wyraził zgodę na utrzymanie ujednoliconej klasyfikacji glifosatu jako substancji powodującej poważne uszkodzenie narządu wzroku i jako substancji działającej toksycznie na organizmy wodne i powodującej długotrwałe skutki. W dniu 15 czerwca br. RAC przekazał Komisji Europejskiej swoją niezależną opinię naukową na temat tego, czy właściwości swoiste glifosatu spełniają kryteria prawne klasyfikacji określone w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania (CLP). Z treścią przyjętej opinii oraz dodatkowymi informacjami na temat procesu powstawania ujednoliconej klasyfikacji można zapoznać się pod podanymi poniżej linkami.

Ocena przeprowadzona przez RAC i ECHA opiera się wyłącznie na niebezpiecznych właściwości substancji – na tym, czy dana substancja jest w stanie powodować szkodliwe skutki. Nie uwzględnia ona ryzyka ani stopnia, w jakim ludzie i środowisko narażeni są na kontakt z substancją. To, rzecz jasna, zależy od tego, jak substancja jest używana, i w jakich ilościach. To konkretne ryzyko jest zatem uwzględniane w poszczególnych przypadkach na mocy odpowiednich przepisów. W przypadku glifosatu są to przepisy dotyczące stosowania pestycydów. Przepisami tymi – znanymi jako rozporządzenie w sprawie środków ochrony roślin – zarządzają Komisja Europejska i Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Dalsze informacje na temat ryzyka i kwestii związanych z narażeniem znajdują się pod poniższymi linkami.

Skąd pochodzą dane naukowe i czy mogę się z nimi zapoznać?

Podczas przeprowadzania swoich ocen urzędy regulacyjne takie jak ECHA opierają się na połączonych danych pochodzących z badań toksykologicznych, niezależnie od tego, czy ich wyniki zostały opublikowane, czy nie.

Zgodnie z prawem UE sektor przemysłu jest prawnie zobowiązany do zapewnienia bezpiecznego stosowania substancji chemicznych, które wprowadza do obrotu. Sektor przemysłu musi zatem przeprowadzić badania (eko-)toksykologiczne w celu zidentyfikowania niebezpiecznych właściwości tych substancji. Koszty tych badań ponosi sektor przemysłu.

Wyspecjalizowane laboratoria, które zwykle przeprowadzają te badania dla sektora przemysłu, muszą przestrzegać ścisłych wytycznych określonych w przepisach UE i powiązanych wytycznych. Badania te muszą być przeprowadzane zgodnie z ustaloną metodyką i muszą spełniać wymogi jakości (muszą być zgodne z wytycznymi technicznymi OECD lub równoważnymi oraz z dobrą praktyką laboratoryjną). Jest to taki sam proces, jaki stosuje się na przykład w przypadku produktów leczniczych.

Pełne sprawozdania z tych badań są udostępniane odpowiednim organom regulacyjnym, w tym Komitetowi ds. Oceny Ryzyka przy ECHA, celem weryfikacji podanych w nich informacji.

Opinia RAC na temat klasyfikacji glifosatu oraz odpowiedzi na zgłoszone uwagi zostały opublikowane na stronie internetowej ECHA. Sprawozdanie CLH (w tym streszczenia badań) przedłożone przez właściwy organ niemiecki, jak też uwagi zgłoszone w trakcie konsultacji społecznych, są również dostępne na ww. stronie.

 Co stanie się dalej?

Przyjęta opinia została przesłana do Komisji Europejskiej. Do końca tego roku Komisja rozpatrzy ją wspólnie z państwami członkowskimi podczas podejmowania decyzji dotyczącej ewentualnego przedłużenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu glifosatu jako substancji czynnej stosowanej w środkach ochrony roślin.

Słyszałem o różnych ocenach naukowych glifosatu – dlaczego nie są one zgodne?

Ostatnio ukazało się kilka sprawozdań na temat glifosatu. Wyciągnięto z nich różne wnioski w zależności od przyjętego podejścia i sposobu analizowania danych. Nie jest to niczym niezwykłym – interpretacja i znaczenie danych naukowych wymaga osądu. Dane dostępne osobom, które opracowały te ostatnie sprawozdania, zostały jednak również przeanalizowane przez niezależnych ekspertów z państw członkowskich UE, którzy wchodzą w skład Komitetu ds. Oceny Ryzyka przy ECHA.

ECHA przyjęła niezależną opinię naukową w sprawie potrzeby zharmonizowanej klasyfikacji glifosatu w oparciu o kryteria zagrożenia określone w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania. Jak wspomniano wcześniej, ECHA oceniła swoiste niebezpieczne właściwości glifosatu, a nie ryzyko związane z jego poszczególnymi zastosowaniami. To ryzyko, związane na przykład z używaniem produktów zawierających glifosat, jest oceniane na mocy rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin.

 

News from ECHA

European Commission links

European Food Safety Authority (EFSA) links

External links