Najaktualniejsze tematy naukowe

 

Glifosat

1. Czym jest glifosat?

Glifosat jest jedną z najczęściej stosowanych substancji czynnych w pestycydach służących do zapobiegania niepożądanemu wzrostowi roślin w otoczeniu upraw bądź niszczenia roślin lub części roślin. Substancje te często nazywane są herbicydami lub środkami chwastobójczymi.

2. Do czego jest stosowany?

Glifosat stosowany jest w rolnictwie i ogrodnictwie w celu zwalczania chwastów przed siewem. W przypadku upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych odpornych na glifosat substancji tej używa się również po siewie do niszczenia chwastów rosnących wśród roślin uprawnych. Na terenie Unii Europejskiej nie jest to jednak praktykowane.

3. Co ECHA robi w kwestii glifosatu?

ECHA zarządza przepisami dotyczącymi klasyfikacji i oznakowania substancji i mieszanin. Przepisy te regulują sposób oceniania i oznakowania substancji na podstawie ich niebezpiecznych właściwości – substancje są klasyfikowane np. jako trucizny, substancje łatwopalne, substancje żrące itd. W przypadku niektórych substancji, takich jak pestycydy, decyzja w sprawie klasyfikacji może zostać podjęta na poziomie UE i obowiązywać w całej Europie. W praktyce oznacza to, że wymagane będzie odpowiednie oznakowanie każdego produktu zawierającego daną substancję, aby ostrzec konsumentów.

Niemiecki Federalny Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAuA) zaproponował, żeby glifosat miał dodatkową zharmonizowaną klasyfikację (ma już kilka). Jak przewidziano w przepisach rozporządzenia CLP, ECHA poprosiła zainteresowane strony, aby wypowiedziały się na temat tej propozycji w ramach konsultacji społecznych, które zakończyły się w dniu 18 lipca 2016 r. Na uwagi otrzymane przez ECHA odpowiedzi udziela organ niemiecki. Następnie Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) ECHA przygotuje opinię naukową. RAC jest komitetem naukowym złożonym z ekspertów wyznaczonych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej i powołanych przez ECHA. Wezmą oni pod uwagę wszystkie istotne dane – w tym te dostarczone przez osoby trzecie. RAC uwzględni również najważniejsze informacje, które wcześniej przeanalizowały inne podmioty, a także weźmie pod uwagę różne poglądy na temat oceny niektórych z tych badań.

RAC przekaże Komisji Europejskiej swoją niezależną opinię naukową na temat tego, czy właściwości swoiste glifosatu spełniają kryteria prawne klasyfikacji określone w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania (CLP). Ostateczną decyzję podejmie Komisja. Dalsze informacje na temat procesu zharmonizowanej klasyfikacji znajdują się pod poniższymi linkami.

Ocena przeprowadzona przez RAC i ECHA opiera się wyłącznie na niebezpiecznych właściwości substancji – na tym, czy dana substancja jest w stanie powodować szkodliwe skutki. W ocenie tej nie bierze się pod uwagę ryzyka ani stopnia narażenia osób i środowiska na działanie substancji. Zależy to oczywiście od tego, w jaki sposób substancja ta jest stosowana i w jakiej ilości. To konkretne ryzyko jest zatem uwzględniane w poszczególnych przypadkach na mocy odpowiednich przepisów. W przypadku glifosatu są to przepisy dotyczące pestycydów, czyli rozporządzenie w sprawie środków ochrony roślin. Przepisami tymi zarządzają Komisja Europejska i Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Dalsze informacje na temat ryzyka i kwestii związanych z narażeniem znajdują się pod poniższymi linkami.

4. Skąd pochodzą dane naukowe i czy mogę się z nimi zapoznać?

Przy dokonywaniu ocen agencje regulacyjne takie jak ECHA wykorzystują kombinację danych z badań toksykologicznych, które są opublikowane albo nie.

Zgodnie z prawem UE sektor przemysłu jest prawnie zobowiązany do zapewnienia bezpiecznego stosowania substancji chemicznych, które wprowadza do obrotu. Sektor przemysłu musi zatem przeprowadzić badania (eko-)toksykologiczne w celu zidentyfikowania niebezpiecznych właściwości tych substancji. Koszty tych badań ponosi sektor przemysłu.

Wyspecjalizowane laboratoria, które zwykle przeprowadzają te badania dla sektora przemysłu, muszą przestrzegać ścisłych wytycznych określonych w przepisach UE i powiązanych wytycznych. Badania te muszą być przeprowadzane zgodnie z ustaloną metodyką i muszą spełniać wymogi jakości (muszą być zgodne z wytycznymi technicznymi OECD lub równoważnymi oraz z dobrą praktyką laboratoryjną). Jest to taki sam proces, jaki stosuje się na przykład w przypadku produktów leczniczych.

Pełne sprawozdania z tych badań są udostępniane odpowiednim organom regulacyjnym, w tym Komitetowi ds. Oceny Ryzyka ECHA, do celów oceny.

Wyniki badań ujęte w procesie klasyfikacji, odpowiedzi na otrzymane uwagi i opinia RAC na temat klasyfikacji glifosatu zostaną opublikowane na stronie internetowej ECHA po przyjęciu opinii. Dokumentacja przedłożona przez niemiecki właściwy organ oraz uwagi przedstawione w trakcie konsultacji społecznych są już tam udostępnione.

5. Co stanie się potem?

Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) ECHA opracowuje obecnie swoją opinię na temat klasyfikacji glifosatu, przy czym uwzględnia również informacje dostarczone w trakcie konsultacji społecznych na temat tej substancji przeprowadzonych na początku lata 2016 r. RAC przyjmie ostateczną opinię w sprawie zharmonizowanej klasyfikacji glifosatu do końca listopada 2017 r. ECHA przedstawi tę opinię Komisji, która podejmie ostateczną decyzję w sprawie klasyfikacji glifosatu. Komisja uwzględni klasyfikację przy podejmowaniu decyzji dotyczącej przedłużenia zatwierdzenia glifosatu na mocy rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin.

6. Słyszałem o różnych ocenach naukowych glifosatu – dlaczego nie są one zgodne?

Ostatnio ukazało się kilka sprawozdań na temat glifosatu. Wyciągnięto w nich różne wnioski w zależności od przyjętego podejścia i sposobu analizowania danych. Nie jest to niczym niezwykłym – interpretacja i znaczenie danych naukowych wymaga osądu. Dane dostępne osobom, które opracowały te ostatnie sprawozdania, są jednak obecnie analizowane przez niezależnych ekspertów z państw członkowskich UE, którzy wchodzą w skład Komitetu ds. Oceny Ryzyka ECHA.

ECHA przyjmie niezależną opinię naukową w sprawie potrzeby zharmonizowanej klasyfikacji glifosatu w oparciu o kryteria zagrożenia określone w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania. Jak wspomniano wcześniej, ECHA ocenia swoiste niebezpieczne właściwości glifosatu, a nie ryzyko związane z jego poszczególnymi zastosowaniami. To ryzyko, związane na przykład z używaniem produktów zawierających glifosat, jest oceniane na mocy rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin.

Further information

ECHA

European Commission

External sources