Najaktualniejsze tematy naukowe

 

Substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego

We wszystkich organizmach hormony łączą układ nerwowy i funkcje pełnione przez organizm, takie jak wzrost i rozwój, odporność, metabolizm, rozrodczość i zachowanie. Chemikalia o działaniu zaburzającym funkcjonowanie układu hormonalnego mogą zakłócać układ hormonalny, a tym samym wywoływać szkodliwe skutki zarówno u ludzi, jak i flory oraz fauny.

Substancje wchodzące w interakcje z układem hormonalnym, niepowodujące szkodliwych skutków są nazywane substancjami hormonalnie czynnymi lub substancjami czynnymi w układzie hormonalnym. Linia pomiędzy aktywnością układu hormonalnego a jego zaburzeniem często jest jednak niewyraźna, a w niektórych przypadkach skutki mogą uwidaczniać się z opóźnieniem.

Uważa się, że zaburzenia układu hormonalnego powoduje szeroka gama substancji, zarówno naturalnych, jak i stworzonych przez człowieka. Czasami skutki powodowane przez substancję zaburzającą funkcjonowanie układu hormonalnego widać dopiero po długim czasie od narażenia. Przykładowo narażenie płodu w łonie na kontakt z substancjami zaburzającymi funkcjonowanie układu hormonalnego może prowadzić do skutków wpływających na zdrowie w dorosłym życiu, a nawet na przyszłe pokolenia.

W naturze skutki potencjalnie związane z zaburzeniami układu hormonalnego obserwowano u mięczaków, skorupiaków, ryb, gadów, ptaków i ssaków w różnych częściach świata. U niektórych gatunków upośledzenie rozrodczości spowodowało spadek wielkości populacji.

Badania epidemiologiczne wśród ludzi sugerują, że substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego mogą być odpowiedzialne za zmiany w zdrowiu człowieka w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Zmiany te obejmują spadek liczebności plemników w spermie, zwiększone występowanie wrodzonych deformacji organów rozrodczych u chłopców oraz wzrost występowania określonych typów raka wrażliwych na działanie hormonów. Sugerowano również bardziej kontrowersyjny związek z upośledzeniem rozwoju nerwowego i zachowań seksualnych.

Na mocy rozporządzenia REACH substancje powodujące zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego mogą być określone jako substancje stanowiące bardzo duże zagrożenie wraz z innymi chemikaliami powodującymi raka, mutacje i działającymi szkodliwie na rozrodczość. Celem jest zredukowanie ich zastosowania, a ostatecznie zastąpienie ich bezpieczniejszymi alternatywami.