Bisfenol A

Bisfenol A (BPA) is een industriële chemische stof die al sinds de jaren zestig wordt toegepast. De stof wordt vooral gebruikt bij de vervaardiging van kunststoffen maar ook in harsen en in thermisch papier.

BPA wordt gebruikt als monomeer bij de vervaardiging van polycarbonaat-kunststof. Kunststof producten van polycarbonaat omvatten allerlei gangbare consumentenartikelen zoals recycleerbaar kunststof tafelgerei en flessen voor dranken, sportuitrusting, cd's en dvd's.

Epoxyharsen die BPA bevatten worden gebruikt voor het coaten van de binnenkant van waterleidingen en de binnenkant van blikjes voor voedsel en dranken om de houdbaarheid van deze producten te verlengen en om te voorkomen dat de inhoud naar metaal gaat smaken.

BPA wordt ook gebruikt voor het ontwikkelen van kleurstof in thermisch papier dat wordt gebruikt voor kassabonnen en voor tickets voor openbaar vervoer en parkeren.

Regulering van het gebruik van bisfenol A

Beperking in thermisch papier

In december 2016 heeft de Europese Commissie besloten het gebruik van BPA in thermisch papier in de EU te beperken. Dit verbod wordt van kracht in 2020, wat fabrikanten, importeurs en gebruikers van thermisch papier de tijd geeft om het gebruik ervan af te bouwen en een alternatief te vinden.

Als gevolg van deze beperking zullen papierfabrikanten BPA moeten vervangen door andere kleurstofontwikkelaars. De industrie overweegt momenteel als mogelijke vervanger de chemische stof bisfenol S (BPS). Er is echter op gewezen dat deze stof mogelijk soortgelijke gezondheidsproblemen kan veroorzaken als BPA. Om te voorkomen dat de ene gevaarlijke chemische stof wordt vervangen door een andere, wordt voor BPS momenteel een stofbeoordeling uitgevoerd. Bovendien heeft de Europese Commissie ECHA gevraagd nader onderzoek te verrichten naar het gebruik van BPS als vervanger voor BPA in thermisch papier.

ECHA heeft de industrie verzocht om jaarlijks updates te leveren over het gebruik van BPS en andere mogelijke vervangers van BPA bij de vervaardiging van thermisch papier in de EU. Meer informatie over de hoeveelheden van alternatieve stoffen die worden toegepast bij de vervaardiging van thermisch papier is te vinden in het document onder ‘Meer informatie’.

Ingedeeld als toxisch voor de menselijke voortplanting

Bisfenol A is in de EU ingedeeld als een stof die toxische effecten heeft op ons voortplantingsvermogen. Alle fabrikanten, importeurs of leveranciers van BPA moeten per 1 maart 2018 mengsels die BPA bevatten indelen en etiketteren als toxisch voor de voortplanting, categorie 1B. Dit betekent dat bedrijven beter zullen zijn geïnformeerd over de mogelijke gevaarlijke effecten van BPA en over de manier waarop werknemers kunnen worden beschermd.

Geïdentificeerd als hormoonontregelende stof voor de gezondheid van de mens en het milieu

Bisfenol A werd wegens zijn reproductietoxische eigenschappen in januari 2017 opgenomen in de lijst van zeer zorgwekkende stoffen (SVHC’s) die potentieel voor verplichte autorisatie in aanmerking komen. In juni 2017 ondersteunde het Comité lidstaten van ECHA het Franse voorstel om bisfenol A daarnaast ook als een zeer zorgwekkende stof te identificeren vanwege zijn hormoonontregelende eigenschappen met waarschijnlijke ernstige gevolgen voor de gezondheid van de mens die even zorgwekkend zijn als carcinogene, mutagene of reproductietoxische stoffen (CMR categorie 1A of 1B). In januari 2018 werd de vermelding voor BPA bijgewerkt met een aanvullende reden voor opname in deze lijst vanwege zijn hormoonontregelende eigenschappen met schadelijke gevolgen voor het milieu, zoals voorgesteld door Duitsland.

Beperking in materiaal dat in aanraking komt met voedsel

Sinds 1 juni 2011 is BPA in de EU verboden als bestanddeel van zuigflessen. In België, Zweden en Denemarken is BPA ook verboden in ander materiaal dat in aanraking komt met voedsel dat bestemd is voor baby's en kinderen jonger dan drie jaar. In Frankrijk is BPA verboden in alle verpakkingen, houders en gebruiksvoorwerpen die in aanraking komen met voedsel. In de EU is BPA toegestaan voor gebruik in materiaal dat in aanraking komt met voedsel, maar er is een maximum gesteld aan de hoeveelheid die uit het materiaal mag vrijkomen. EFSA heronderzoekt momenteel de risico's voor de volksgezondheid met betrekking tot de aanwezigheid van BPA in voedingsmiddelen. 

In januari 2018 keurde de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid van het Europees Parlement het voorstel van de Europese Commissie goed om de specifieke migratielimiet (SML) die van toepassing is op kunststoffen, coatings en vernissen voor metalen en andere bronnen van BPA die in aanraking komen met voedsel te verlagen van 0,6 mg/kg tot 0,05 mg/kg. Ook wordt hiermee een verbod ingesteld op bisfenol A in kunststof flessen en verpakkingen met voedsel voor baby's en kinderen jonger dan drie jaar.

Beperking in speelgoed

Momenteel geldt in de EU een limiet voor de hoeveelheid BPA die mag vrijkomen uit speelgoed voor kinderen tot drie jaar oud en uit speelgoed dat bedoeld is om door kinderen in de mond te worden genomen. De migratielimiet bedraagt op dit moment 0,1 mg/l BPA. Vanaf 26 november 2018 geldt er echter een ondergrens van 0,04 mg/l.