Δισφαινόλη A

Η δισφαινόλη A (BPA) είναι βιομηχανική χημική ουσία που χρησιμοποιείται από τη δεκαετία του 1960, κυρίως για την κατασκευή πλαστικών, αλλά ενίοτε και ρητινών, καθώς και για την παραγωγή θερμικού χαρτιού.

Η BPA χρησιμοποιείται ως μονομερές για την κατασκευή πολυκαρβονικών πλαστικών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ποικίλα καταναλωτικά προϊόντα καθημερινής χρήσης, όπως επαναχρησιμοποιήσιμα πλαστικά επιτραπέζια σκεύη και φιάλες ποτών, αθλητικός εξοπλισμός, CD και DVD.

Οι εποξικές ρητίνες που περιέχουν BPA χρησιμοποιούνται ως εσωτερική επίστρωση σε σωλήνες νερού και σε μεταλλικά δοχεία τροφίμων και ποτών προκειμένου να αυξηθεί η διάρκεια ζωής τους και να εξαλειφθεί η γεύση που αφήνουν τα μέταλλα στα τρόφιμα ή στα ποτά.

Η BPA χρησιμοποιείται επίσης για την εμφάνιση του χρώματος στο θερμικό χαρτί, το οποίο χρησιμοποιείται σε αποδείξεις καταστημάτων, καθώς και σε εισιτήρια δημόσιων συγκοινωνιών και χώρων στάθμευσης.

Πώς ελέγχεται η χρήση της δισφαινόλης Α

Περιορισμός της χρήσης στο θερμικό χαρτί

Τον Δεκέμβριο του 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να περιορίσει τη χρήση της BPA στο θερμικό χαρτί στην ΕΕ. Η απαγόρευση της χρήσης θα αρχίσει να ισχύει από το 2020, ούτως ώστε να δοθεί στους παρασκευαστές, στους εισαγωγείς και στους χρήστες θερμικού χαρτιού το χρονικό περιθώριο να καταργήσουν σταδιακά τη χρήση της εν λόγω ουσίας και να βρουν εναλλακτική λύση.

Λόγω του περιορισμού, οι κατασκευαστές χαρτιού θα πρέπει να αντικαταστήσουν την BPA με άλλα μέσα εμφάνισης χρώματος. Ένα πιθανό υποκατάστατο που εξετάζει η βιομηχανία είναι το χημικό προϊόν δισφαινόλη S (BPS). Ωστόσο, έχουν εκφραστεί ανησυχίες καθώς το χημικό αυτό προϊόν μπορεί να προκαλέσει παρόμοια προβλήματα υγείας με την BPA.  Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ένα επικίνδυνο χημικό προϊόν δεν θα αντικατασταθεί από άλλο εξίσου επικίνδυνο προϊόν, διενεργείται επί του παρόντος διαδικασία αξιολόγησης της ουσίας BPS ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει επίσης από τον ECHA να διερευνήσει περαιτέρω τη χρήση της BPS ως υποκατάστατου της BPA στο θερμικό χαρτί.

Ο ECHA έχει ζητήσει από τη βιομηχανία να ενημερώνει ετησίως τους ενδιαφερόμενους σχετικά με τη χρήση της BPS και άλλων μέσων εμφάνισης που χρησιμοποιούνται αντί της BPΑ για την κατασκευή θερμικού χαρτιού στην ΕΕ. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ποσότητες των εναλλακτικών ουσιών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή θερμικού χαρτιού παρέχονται στην ενότητα «Further information» (Περισσότερες πληροφορίες).

Ταξινόμηση της ουσίας ως τοξικής για την ανθρώπινη αναπαραγωγή

Η δισφαινόλη Α έχει ταξινομηθεί στην ΕΕ ως ουσία η οποία έχει τοξικές επιδράσεις στην αναπαραγωγική ικανότητα του ανθρώπου. Όλοι οι παρασκευαστές, εισαγωγείς ή προμηθευτές BPA πρέπει έως την 1η Μαρτίου 2018 να ταξινομήσουν και να επισημάνουν τα μείγματα που περιέχουν BPA ως τοξικά για την αναπαραγωγή κατηγορίας 1B. Με αυτόν τον τρόπο οι επιχειρήσεις θα είναι καλύτερα ενημερωμένες σχετικά με τις πιθανές επικίνδυνες επιδράσεις και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να προστατευτούν οι εργαζόμενοι.

Έχει χαρακτηριστεί ως ενδοκρινικός διαταράκτης για την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον

Τον Ιανουάριο του 2017, η δισφαινόλη Α συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο υποψήφιων ουσιών που προκαλούν πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC) λόγω των τοξικών για την αναπαραγωγή ιδιοτήτων της. Τον Ιούνιο του 2017, η επιτροπή των κρατών μελών του ECHA υποστήριξε την πρόταση της Γαλλίας να χαρακτηριστεί επιπροσθέτως η δισφαινόλη Α ως ουσία που προκαλεί πολύ μεγάλη ανησυχία λόγω των ιδιοτήτων ενδοκρινικής διαταραχής που διαθέτει, οι οποίες είναι πιθανό να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου προκαλώντας επίπεδο ανησυχίας αντίστοιχο με εκείνο των καρκινογόνων, μεταλλαξιογόνων και τοξικών για την αναπαραγωγή ουσιών (ΚΜΤ κατηγορία 1Α ή 1Β). Τον Ιανουάριο του 2018, βάσει πρότασης της Γερμανίας, η καταχώριση της BPA επικαιροποιήθηκε προκειμένου να συμπεριληφθεί ένας επιπλέον λόγος για την παρουσία της στον κατάλογο υποψήφιων ουσιών εξαιτίας των ιδιοτήτων ενδοκρινικής διαταραχής που διαθέτει, οι οποίες έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Περιορισμός της χρήσης σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα

Από την 1η Ιουνίου 2011 η χρήση της BPA σε μπιμπερό έχει απαγορευτεί σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο Βέλγιο, στη Σουηδία και στη Δανία, έχει επίσης απαγορευτεί η χρήση της και σε άλλα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα τα οποία προορίζονται για βρέφη και παιδιά ηλικίας κάτω των τριών ετών. Η Γαλλία έχει απαγορεύσει τη χρήση της BPA σε όλες τις συσκευασίες, τα δοχεία και τα σκεύη που χρησιμοποιούνται με τρόφιμα. Στην ΕΕ επιτρέπεται η χρήση της BPA σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, ωστόσο προβλέπεται ανώτατο όριο για την ποσότητα της ουσίας που επιτρέπεται να απελευθερωθεί από το υλικό. Η EFSA βρίσκεται σε διαδικασία επαναξιολόγησης των κινδύνων για τη δημόσια υγεία που συνδέονται με την παρουσία BPA σε τρόφιμα .

Τον Ιανουάριο του 2018, η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής να μειωθεί το ειδικό όριο μετανάστευσης που ισχύει για τα πλαστικά, τις επιστρώσεις και τα βερνίκια για μέταλλα και άλλες πηγές BPA που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα από 0,6 mg/kg σε 0,05 mg/kg. Επίσης, απαγορεύει τη χρήση δισφαινόλης Α σε πλαστικές φιάλες και συσκευασίες που περιέχουν τροφές για βρέφη και παιδιά ηλικίας κάτω των τριών ετών.

Περιορισμός της χρήσης σε παιχνίδια

Επί του παρόντος στην ΕΕ προβλέπεται όριο όσον αφορά την ποσότητα της BPA που επιτρέπεται να απελευθερώνεται από παιχνίδια τα οποία προορίζονται για παιδιά ηλικίας έως τριών ετών και οποιαδήποτε παιχνίδια πρόκειται να καταλήξουν στο στόμα των παιδιών. Το όριο μετανάστευσης που ισχύει επί του παρόντος είναι 0,1 mg/l BPA. Ωστόσο, από τις 26 Νοεμβρίου 2018 θα ισχύει χαμηλότερο όριο 0,04 mg/l.